Tutkular ve Çıkarlar / Albert O. Hirschman

6 A─čustos 2018

Tutkular ve ÇıkarlarTutkular ve Çıkarlar

Tutkular ve ├ç─▒karlar’dan…

├ťnl├╝ eserinin ba┼člar─▒nda Max Weber ┼ču soruyu sorar: ÔÇťAhlaki anlamda ÔÇśen iyi ihtimalle g├Âz yumulanÔÇÖ bir u─čra┼č. Nas─▒l oldu da Benjamin FranklinÔÇÖin ÔÇśilahi d├╝rt├╝ÔÇÖ* diye tan─▒mlad─▒─č─▒ ┼čeye d├Ân├╝┼čt├╝?ÔÇŁ ┼×├Âyle de sorabiliriz: Ticaret, bankac─▒l─▒k ve buna benzer para kazanmaya y├Ânelik u─čra┼člar; y├╝zy─▒llarca doymak bilmezlik, para-g├Âzl├╝k ve a├žg├Âzl├╝l├╝kle ili┼čkilendirilerek; a┼ča─č─▒land─▒ktan ve lanetlendikten sonra nas─▒l oldu da modern ├ža─č─▒n bir noktas─▒nda namuslu i┼čler durumuna geldiler?

WeberÔÇÖin eserleri ├╝zerine yaz─▒lm─▒┼č ├žok say─▒da ele┼čtiride Protestan Ahlak─▒ adl─▒ yaz─▒s─▒n─▒n bu kalk─▒┼č noktas─▒ bile hatal─▒ bulunmu┼čtur. Bu ele┼čtirilerde, daha on d├Ârd├╝nc├╝ ve on be┼činci y├╝zy─▒lda bile ÔÇťkapitalizmin ruhununÔÇŁ t├╝ccarlar aras─▒nda var oldu─ču; ├╝stelik Skolastiklerin yaz─▒lar─▒nda da s├Âz konusu meslek ve u─čra┼člara olumlu yakla┼č─▒ld─▒─č─▒ sav─▒ ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r.

T├╝m bu ele┼čtirilere ra─čmen WeberÔÇÖin sorusu k─▒yaslamaya dayal─▒ olarak ele al─▒nd─▒─č─▒nda ger├žekten anlam kazan─▒r. Ticaret ve benzeri parasal kazanca y├Ânelik u─čra┼člara iyi bir g├Âzle bak─▒ld─▒─č─▒ iddia edilse de, ├Âzellikle ┼čan pe┼činde ko┼čmaya g├Âre orta├ža─č de─čerleri aras─▒nda daha alt s─▒ralarda yer ald─▒klar─▒ tart─▒┼č─▒lmaz. Ben de bu ├žizgide, ÔÇťkapitalizmin ruhununÔÇŁ ortaya ├ž─▒k─▒┼č bi├žimine ili┼čkin hayret duygular─▒n─▒ canland─▒rmaya orta├ža─č ve R├ÂnesansÔÇÖtaki ┼čan (glory) kavram─▒na k─▒saca de─činerek ba┼člamak istiyorum.

Orta├ža─č felsefesinin ana hatlar─▒ H─▒ristiyanl─▒k d├Âneminin ba┼člar─▒nda Aziz Augustinus taraf─▒ndan ortaya konmu┼čtu. Buna g├Âre, cennetten kovulmu┼č insan─▒n ├╝├ž temel g├╝nah─▒ ┼č├Âyle s─▒ralan─▒yordu: para ve mal edinme arzusu, iktidar arzusu (libido dominandi) ve cinsel arzular. Augustinus bu ├╝├ž insan tutkusu veya arzusunu e┼čit d├╝zeyde lanetliyordu. Yaln─▒zca libido dominandi konusunda, o da g├╝├žl├╝ bir ├Âv├╝lme ve ┼čan kazanma arzusuyla birle┼čti─činde, hafifletici ko┼čullar ge├žerli olabilirdi. AugustinusÔÇÖa g├Âre ÔÇťvatanda┼čl─▒k erdemineÔÇŁ sahip ve ÔÇťanavatanlar─▒na kar┼č─▒ tutku derecesinde bir sevgi besleyenÔÇŁ ilk Romal─▒lar ÔÇťtek g├╝nahlar─▒ olan a┼č─▒r─▒ ├Âv├╝lme d├╝┼čk├╝nl├╝kleri y├╝z├╝nden, zenginle┼čme arzusu ve benzeri ba┼čka k├Ât├╝ yanlar─▒n─▒ bast─▒rmaktayd─▒larÔÇŁ.

Aziz AugustinusÔÇÖun burada de─čindi─či ve ileride de ├╝zerinde duraca─č─▒m─▒z, bir g├╝nah─▒n ba┼čka g├╝nahlar─▒ engellemesi d├╝┼č├╝ncesi ilgi ├žekici. Daha sonraki d├Ânemlerde, onur ve ┼čan pe┼činde ko┼čmay─▒ bir kimsenin y├╝celi─činin

indir

Yorum Yap─▒lmam─▒┼č

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir

%d blogcu bunu be─čendi: