─░mparatorlu─čun En Uzun Y├╝zy─▒l─▒ / ─░lber Ortayl─▒

22 A─čustos 2018

─░mparatorlu─čun En Uzun Y├╝zy─▒l─▒─░mparatorlu─čun En Uzun Y├╝zy─▒l─▒

─░mparatorlu─čun En Uzun Y├╝zy─▒l─▒’ndan…

Osmanl─▒ insan─▒ 18. y├╝zy─▒ldan beri bulundu─ču mek├ón─▒ ve zaman ├žizgisini ba┼čka bilin├žle g├Ârmeye, d├╝nya tarihini ve co─črafyas─▒n─▒ tan─▒maya ba┼člad─▒. 18. y├╝zy─▒l─▒n Osmanl─▒ okuryazarlar─▒ aras─▒nda art─▒k bir t├╝r ayd─▒n z├╝mre do─čmu┼čtu. Latince ├Â─črenen Osmanl─▒-T├╝rk ayd─▒nlar─▒ vard─▒. Dimitri CantimirÔÇÖin ─░stanbulÔÇÖdaki dostlar─▒ aras─▒nda Mavrokordatolar ve bir M├╝sl├╝man olan Nefiyo─člu m├╝kemmel Latince biliyorlard─▒. 17. y├╝zy─▒l sonunun tarih yaz─▒c─▒lar─▒ndan Hezarfen H├╝seyin Efendi Yunanca, Latince ├Â─črenmi┼čti. Merakl─▒lar kervan─▒na eski Galata kad─▒s─▒ (Yanyal─▒ Hoca) Mehmed Esat Efendi de dahildi, ─░brahim M├╝teferrika matbaas─▒n─▒n musahhihi idi ve Latince ├Â─črenmi┼čti.

Hezarfen H├╝seyin Efendi, Yunan-Roma tarihinden s├Âz eden ve d├╝nya tarihine bakmas─▒n─▒ bilen bir tarih yaz─▒c─▒yd─▒. 18. y├╝zy─▒l T├╝rkiyesiÔÇÖnde ise ├Ârne─čin Pirizade Mehmed S├óhib, ─░bn HaldunÔÇÖun MukaddimeÔÇÖsini T├╝rk├žeye ├ževirdi. 18. y├╝zy─▒l insan─▒n─▒n tarihe bak─▒┼č ├žizgisi ve bilinci de─či┼čiyordu. ├ťnl├╝ sadrazam Nev┼čehirli ─░brahim Pa┼ča iki adet d├╝nya tarihinin terc├╝me ve bas─▒m─▒ i├žin de bu arada emir vermi┼čti (Hvandemir ve Ayn├«ÔÇÖnin d├╝nya tarih ve co─črafyas─▒ ile ilgili eserleri). Ciddi l├╝gat ├žal─▒┼čmalar─▒na da bu devirde ba┼članm─▒┼čt─▒. Yaz─▒lanlar, de─či┼čik ilgileri do─čurdu.

Dil bilgisi Avrupa ve eski├ža─č tarih bilgisini, o da modern co─črafya bilgisini getirdi. D├╝nyadaki renklilik ve de─či┼čmeleri g├Ârmeye ba┼člayan bu z├╝mre b├╝y├╝mekte devam etti. Osmanl─▒ adam─▒ bir anlamda geride kalan zaman kadar, ya┼čad─▒─č─▒ d├╝nyan─▒n renklerini de fark eden senkronize g├Âr├╝┼č sahibi biri oldu; yani d─▒┼č d├╝nya ile kendi konumunu kar┼č─▒la┼čt─▒ran, yarg─▒layan yeni bir k├╝lt├╝r adam─▒ ortaya ├ž─▒kt─▒. Meraklar de─či┼čiyordu. Bu e─čilim sadece ─░stanbulÔÇÖa ve Osmanl─▒ b├╝rokrasisinin ├╝st katmanlar─▒na ├Âzg├╝ de─čildir. 1730ÔÇÖlarda Baron de Tott, K─▒r─▒m Han─▒ÔÇÖn─▒n Moli├ęre oyunlar─▒ hakk─▒ndaki bilgisini ve baz─▒ ├ževirilerin yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ hayretle kaydediyordu. Ya┼čam bi├žiminde ve zevklerindeki de─či┼čmeler i├žin bunlar a┼č─▒r─▒ ├Ârnekler say─▒lmamal─▒d─▒r.

Osmanl─▒ ayd─▒n eliti art─▒k dar anlamda okuryazar (literaty) olmaktan ├ž─▒k─▒yor ve gelece─čin intelligentsiaÔÇÖs─▒n─▒ olu┼čturmaya haz─▒rlan─▒yordu. Ya┼čad─▒─č─▒ zaman kesitinin ve co─črafyan─▒n bilincine eren bu z├╝mre, ├ževresini de─či┼čtirme ve tarihle bilin├žli bir diyalog kurma d├Ânemine girecekti. 19. y├╝zy─▒l─▒n Osmanl─▒s─▒ bu de─či┼čen tarz-─▒ hayat─▒n, yani d├Âneminin bilin├žlice ad─▒n─▒ da

indir

Yorum Yap─▒lmam─▒┼č

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir

%d blogcu bunu be─čendi: