T├╝rkiye’nin Yak─▒n Tarihi / ─░lber Ortayl─▒

23 A─čustos 2018

T├╝rkiye'nin Yak─▒n TarihiT├╝rkiye’nin Yak─▒n Tarihi

T├╝rkiye’nin Yak─▒n Tarihi’nden…

Anayasalar siyasi bir kurulu┼č olan devletin ana ├Ârg├╝tlenmesindeki doktrin ve ilkelerin yans─▒d─▒─č─▒ belgelerdir. Belgelerden s├Âz ettik ama belge halinde ortaya ├ž─▒kmayan anayasal sistemler de vard─▒r; yery├╝z├╝n├╝n en eski ve m├╝kemmel demokrasisi Britanya i├žin anayasa belgesinden s├Âz edemeyiz fakat m├╝kemmel i┼čleyen bir anayasal mekanizmas─▒ vard─▒r. Baz─▒ b├╝k├╝lmez kural ve kurumlar bir parlamento kararma, hatta h├╝k├╝mdarl─▒k ile meclis aras─▒ndaki bir s├Âzle┼čmeye bile dayanmaz; tarihin ak─▒┼č─▒ i├žinde olu┼čan adetler ve kar┼č─▒l─▒kl─▒ kabul edilen davran─▒┼člard─▒r.

Amerikan devriminin ve Frans─▒z ihtilalcilerinin beyanname ve s├Âzle┼čmeleri ├žarp─▒c─▒ anayasal belgelerdir. Hele Amerikan anayasas─▒ de─či┼čikliklerin ancak eklerine kondu─ču, orijinaline el s├╝r├╝lmeyen bir belgedir. Frans─▒z anayasas─▒ ka├ž defa de─či┼čti; ruhunun ayn─▒ kald─▒─č─▒ iddia ediliyor. ├ľyle mi?

Anayasalar─▒n toplumu ileriye g├Ât├╝ren, ├Ânc├╝l├╝k eden belgeler mi, yoksa o toplumun d├╝zeyini yans─▒tan yap─▒lanmalar m─▒ olmas─▒ gerekir, bu tart─▒┼č─▒l─▒r. Sovyetler Birli─či anayasas─▒ kom├╝nizm yolunda ilerleyen bir toplumun, o andaki durumunu ve yap─▒lanmas─▒n─▒ yans─▒tan bir belgeydi. Nitekim siyasi ve idari hayatta politikay─▒ belirleyen y├Âneticiler, ikide bir ÔÇťAnayasan─▒n falanca maddesine g├Âre a├ž─▒kt─▒r ki…ÔÇŁ ├╝slubuyla de─čil, ÔÇťMarksizmin, Leninizmin ilkelerine g├Âre gayet a├ž─▒kt─▒r ki…ÔÇŁ ├╝slubuyla konu┼čurlard─▒.

Cezayir anayasas─▒ devletin kurulu┼ču s─▒ras─▒nda gayet k─▒sa bir belgeydi. Buna kar┼č─▒l─▒k 60 y─▒ll─▒k HindistanÔÇÖ─▒n halen y├╝r├╝rl├╝kte olan ve titizlikle itaat edilen anayasas─▒ ise inan─▒lmaz ayr─▒nt─▒lar─▒ i├žeren kocaman bir kitapt─▒r. Bu muazzam ve renkli k─▒tay─▒ bir arada tutan, varl─▒─č─▒n─▒ devam ettiren akide ve prensipler bu anayasaya i┼členmi┼čtir.

D├╝nya devletlerinde anayasay─▒ dilinden d├╝┼č├╝rmedi─či halde rafta tutanlar vard─▒r. Zaten itaat edilse de, bir anayasadan bekleneni vermeyecek anayasalar da vard─▒r. Baz─▒ anayasalarda se├žim mekanizmas─▒ ile ba─čda┼čmayan kurumlar yer al─▒r. Bunlar bir grubun hakk─▒n─▒ s─▒n─▒rlayanlar oldu─ču gibi, aksi durumlar da s├Âzkonusu olmu┼čtur. Mesela ┼ča┼č─▒lacak ┼čey, ─░ran ─░slam CumhuriyetiÔÇÖnin anayasas─▒nda n├╝fusu ├žok az olan Zerd├╝┼čti, Yahudi ve Ermeni cemaatlerine birer veya iki┼čer mebusla mecliste temsil hakk─▒ verilir. Sovyetler Birli─čiÔÇÖnde de her az─▒nl─▒─č─▒n gazete, kitap ├ž─▒karma hakk─▒ vard─▒. Bu nedenle N├óz─▒m HikmetÔÇÖin ┼čiirlerini 75 adet

indir

Yorum Yap─▒lmam─▒┼č

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir