Eski Metinlere G├Âre Budizm / Walter Ruben
─░nceleme / 3 Aral─▒k 2017

Eski Metinlere G├Âre Budizm Eski Metinlere G├Âre Budizm’den… Budac─▒lar─▒n ele┼čtirdi─či bu davran─▒┼č baz─▒ Brahman okullar─▒nda da g├Âr├╝lmekteydi. Brahman okullar─▒nda e─čitim g├Âren ├Â─črenciler ├Â─črenim d├Ânemi bitiminde hocalar─▒na hediye vermek, ba─č─▒┼čta bulun mak zorundayd─▒. Ayn─▒ zamanda bir ├Â─črenci ├Â─črenim hayat─▒ boyunca hocas─▒n─▒n i┼člerini de yapmak zorundayd─▒. Bu i┼čler tarlada ├žal─▒┼čmak, hayvanlara bakmak, yakacak odun getirmek gibi i┼člerdi. Olduk├ža zor ge├žen e─čitimin sonunda ├Â─črenciyle hocas─▒ e─čitimin bitti─čine dair dinsel bir t├Âren yaparlard─▒. Brahman okullar─▒ndaki ├Â─črencilerin hocaya kesinkes itaat etmesini ve ├žektikleri zorlu─ču anlatan a┼ča─č─▒daki hikaye Brahmanlar taraf─▒ndan anlat─▒lm─▒┼čt─▒. “Brahman hocalar─▒ndan birinin bir pirin├ž tadas─▒┬ávarm─▒┼č. Tarlay─▒┬ásulamak i├žin yap─▒lm─▒┼č┬ábentlerden birisinde bir delik a├ž─▒lm─▒┼č. Brahman bir ├Â─črencisini ├ža─č─▒r─▒p bu deli─či kapatmas─▒n─▒┬áistemi┼č. ├ľ─črenci deli─či kapatmak i├žin u─čra┼čm─▒┼č┬áancak ba┼čar─▒l─▒┬áolamam─▒┼č. Sonunda hocas─▒n─▒n ├Âfkesini ├╝zerine ├žekmemek ve hocas─▒n─▒n verdi─či emri yerine getirmek i├žin bedenini deli─če siper etmi┼č┬áve sonunda dayanamayarak ├Âlm├╝┼č.”12 Hint k├╝lt├╝r├╝nde ba─č─▒┼člamak veya hediye vermekten yaln─▒zca maddi ┼čeyler vermek kastedilmez. ─░nsan─▒n kendi bedenini hor g├Ârmesi, bedensel ve ruhsal ac─▒lara katlanmas─▒ da bir t├╝r ba─č─▒┼člama ve hediyedir. Hint yerli halklar─▒ndan olan Got- lar─▒n inanc─▒na g├Âre kendilerini s─▒k─▒nt─▒ya sokmalar─▒, kendilerine ├žile ├žektirmeleri veya kendilerini bu ya┼čama lay─▒k g├Ârmemeleri Tanr─▒ya yap─▒lm─▒┼č bir ba─č─▒┼čt─▒r. Gotlar─▒n bu davran─▒┼člar─▒n─▒n temelinde ├Âl├╝m korkusu yatmaktad─▒r. Gotlara g├Âre ├Âl├╝m diye bir ger├žek oldu─čuna ve bundan ka├ž─▒n─▒lamaya- ca─č─▒na g├Âre…

Araplar─▒n G├Âz├╝yle Ha├žl─▒ Seferleri / Amin Maalouf
─░nceleme / 21 Ekim 2017

Araplar─▒n G├Âz├╝yle Ha├žl─▒ Seferleri Araplar─▒n G├Âz├╝yle Ha├žl─▒ Seferleri’nden… ─░bn el-KalanissiÔÇÖnin burada s├Âz├╝n├╝ etti─či sultan K─▒l─▒├žarslan, istilac─▒lar geldi─činde daha onyedi ya┼č─▒nda bile de─čildir. Onlar─▒n yakla┼čt─▒─č─▒n─▒ haber alan ilk M├╝sl├╝man y├Ânetici olan, g├Âzleri hafif ├žekik bu gen├ž T├╝rk sultan─▒, hem onlara ilk bozgunu tatt─▒ran, hem de korkun├ž Frenk ┼č├Âvalyelerine ilk yenilen ki┼či olacakt─▒r. K─▒l─▒├žarslan, daha 1096ÔÇÖn─▒n Temmuzunda, muazzam bir Frenk kalabal─▒─č─▒n─▒n Konstantinopolis yolunda oldu─čunu ├Â─črenmi┼č, hemen en k├Ât├╝ ┼čeyleri d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝r. Elbette bu adamlar─▒n as─▒l amac─▒n─▒ bilmemektedir, ama Do─čuÔÇÖya gelmeleri hi├ž de iyi ┼čeylerin habercisi de─čildir. Y├Ânetmekte oldu─ču sultanl─▒k, T├╝rklerin Rumlardan hen├╝z ele ge├žirdikleri bir ├╝lke olan k├╝├ž├╝k AsyaÔÇÖn─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ne yay─▒lmaktad─▒r. Nitekim. K─▒l─▒├žarslanÔÇÖ─▒n babas─▒ S├╝leyman, y├╝zy─▒llarca sonra T├╝rkiye ad─▒n─▒ alacak olan bu topra─č─▒ ele ge├žiren ilk T├╝rk olmu┼čtur. Bu gen├ž M├╝sl├╝man devletin ba┼čkenti ─░znikÔÇÖte (Nikea), Bizans kiliseleri camilerden daha fazla say─▒dad─▒rlar. Kentin garnizonu T├╝rk s├╝varilerden meydana geliyorsa da, halk─▒n ├žo─čunlu─ču Rumdur ve K─▒l─▒├žarslan bu uyruklar─▒n─▒n ger├žek duygular─▒ konusunda hi├ž hayale kap─▒lmamaktad─▒r; onlara g├Âre o hep bir barbar ├žetesinin reisi olarak kalacakt─▒r. Kabul ettikleri yeg├óne h├╝k├╝mdar, ad─▒ b├╝t├╝n dualarda al├žak sesle tekrarlanan, Romal─▒lar─▒n imparatoru basileus (vasilevs) Aleksios KomnenosÔÇÖtur. Aleksios asl─▒nda daha ├žok Rumlar─▒n imparatorudur ve bu Rumlar, Roma imparatorlu─čunun miras├ž─▒lar─▒ olduklar─▒n─▒ iddia etmektedirler. Zaten Araplar da onlar─▒n bu niteli─čini kabul etmi┼člerdir ve –…

Milletlerin Zenginli─či / Adam Smith
─░nceleme / 19 Ekim 2017

Milletlerin Zenginli─či Milletlerin Zenginli─či’nden… Eme─čin ├╝retici g├╝├žlerindeki en b├╝y├╝k geli┼čmenin ve bir yerde, eme─čin y├Ânetiminde ya da kullan─▒lmas─▒nda g├Âsterilen ustal─▒─č─▒n, el yatk─▒nl─▒─č─▒n─▒n ve kavray─▒┼č─▒n ├žo─ču, anla┼č─▒lan, i┼čb├Âl├╝m├╝nden ileri gelmi┼čtir. ─░┼čb├Âl├╝m├╝n├╝n, toplulu─čun genel ├žal─▒┼čmas─▒ ├╝zerindeki etkileri, belirli birka├ž sanayi mamul├╝ ├╝zerinde kendini nas─▒l g├Âsterdi─či g├Âzden ge├žirilirse, daha kolayl─▒kla anla┼č─▒labilir. ├çokluk i┼čb├Âl├╝m├╝n├╝n ├Ânemli say─▒lamayacak kimi mamullerde en ileri d├╝zeyde oldu─ču san─▒lmaktad─▒r. Ger├žekte bunlarda, belki daha ├Ânemli sanayidekinden ileri g├Ât├╝r├╝lm├╝┼č de─čildir. ┼×u var ki, yaln─▒z az kimsenin ufak tefek gereksinmelerini kar┼č─▒layan k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mlarda┬á├žal─▒┼čt─▒r─▒lan i┼č├žilerin toplam─▒, ister istemez k├╝├ž├╝kt├╝r. ─░┼čin her ayr─▒ kolunda ├žal─▒┼čt─▒r─▒lanlar, ├žo─ču kez ayn─▒ i┼čevinde bir araya getirilip hep birden g├Âzalt─▒nda bulundurulabilir. Bunun tersine, koca halk toplulu─čunun b├╝y├╝k ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamaya d├Ân├╝k b├╝y├╝k yat─▒r─▒mlarda ise i┼čin her ayr─▒ kolu ├Âyle ├žok i┼č├ži ├žal─▒┼čt─▒r─▒r ki, bunlar─▒n hepsini ayn─▒ i┼čevinde bir araya toplamak elden gelmez. Bir bak─▒┼čta, i┼čin yaln─▒z bir tek kolunda ├žal─▒┼čt─▒r─▒lanlardan fazlas─▒ pek g├Âr├╝lemez. ┼×u halde, bu sanayideki i┼č, daha ├Ânemsiz nitelikteki yat─▒r─▒mlara g├Âre daha ├žok par├žaya ayr─▒lm─▒┼č olabilir, ama buradaki b├Âl├╝n├╝┼č ├Âtekindeki kadar belli de─čildir; dolay─▒s─▒yla da, bunun pek daha az fark─▒na var─▒lm─▒┼čt─▒r. Onun i├žin, pek ufak olmakla birlikte i┼čb├Âl├╝m├╝n├╝n ├žokluk g├Âze ├žarpt─▒─č─▒ bir yat─▒r─▒mdan, i─čnecilik zanaat─▒ndan bir ├Ârnek alal─▒m. ─░┼čb├Âl├╝m├╝ ile ayr─▒ bir zanaat haline gelen bu i┼č i├žin yeti┼čmemi┼č;…

Okulsuz Toplum / Ivan Illich
─░nceleme / 3 Ekim 2017

Okulsuz Toplum Okulsuz Toplum’dan… ├ľ─črencilerin pek ├žo─ču, ├Âzellikle fakir olanlar─▒, okulun kendilerine kazand─▒rd─▒─č─▒ ┼čeyi sezgisel olarak bilmektedir. Bu fakir ├Â─črencilere, i├žine girdikleri s├╝reci ve ger├žek ya┼čama ili┼čkin olan─▒ birbirine kar─▒┼čt─▒rmalar─▒na neden olacak bir e─čitim veriyorlar. Bu durum, bir kez belirsiz bir h├ól ald─▒─č─▒nda yeni bir mant─▒k devreye giriyor: Bu s├╝rece ne kadar ├žok dahil edilirlerse, o kadar iyi sonu├ž al─▒nmaktad─▒r. ├ľ─črencilerin ÔÇťokullula┼čt─▒r─▒lmas─▒naÔÇŁ sebep ├Â─čretmeyle ├Â─črenim, b├╝y├╝k geli┼čmeyle e─čitim, diploma ile yeterlilik, ak─▒c─▒l─▒kla yeni bir ┼čey ortaya koyma aras─▒nda bir kar─▒┼č─▒kl─▒k yarat─▒lmak istenmesidir. ├ľ─črencinin imgelem g├╝c├╝, de─čer yerine hizmetin muteber kabul edilmesi sebebiyle ÔÇťokullula┼čt─▒r─▒lmaktad─▒rÔÇŁ. Sa─čl─▒kl─▒ bir ya┼čam i├žin t─▒bbi tedavi, toplum ya┼čam─▒nda geli┼čme sa─člamak i├žin sosyal ├žal─▒┼čma, emniyetin tesisi i├žin polis te┼čkilat─▒, ulusal g├╝venlik i├žin askeriye, ├╝retkenlik i├žin i┼č rekabeti gerekti─či y├Ân├╝ndeki ├ž─▒kar─▒mlar─▒n neden-sonu├ž ili┼čkileri [ba─člamlar─▒] yanl─▒┼č anla┼č─▒lmaktad─▒r. Sa─čl─▒k, e─čitim, mevki-makam, ba─č─▒ms─▒zl─▒k ve yarat─▒c─▒ ├žaba bu hizmetleri verdi─čini iddia eden kurumlar─▒n performans─▒na g├Âre tan─▒mlanmaktad─▒r. Bu t├╝r hizmetlerin geli┼čmesi hastanelerin, okullar─▒n ve bu sorun i├žerisinde yer alan di─čer kurumlar─▒n y├Ânetimlerine daha ├žok kaynak tahsis edilmesine ba─čl─▒ bir i┼čleyi┼če sahiptir. Bu kitapta yer alan makalelerde, de─čerlerin kurumsalla┼čmas─▒n─▒n toplumsal kutupla┼čmaya ve psikolojik ├ž├Âk├╝nt├╝ye yol a├žt─▒─č─▒n─▒ ortaya koyaca─č─▒m. Bunlar, k├╝resel yozla┼čma ve modernle┼čmi┼č mutsuzluk s├╝recindeki ├╝├ž boyutlu yap─▒y─▒ te┼čkil etmektedir. Maddi olmayan ihtiya├žlar meta haline…

S├╝rrealist Manifestolar / Andre Breton
─░nceleme / 22 Eyl├╝l 2017

S├╝rrealist Manifestolar S├╝rrealist Manifestolar’dan… Hayattaki -demek istedi─čim,┬áger├žek┬áhayattaki- en k─▒r─▒lgan ┼čeylere dair inan├ž ├Âylesine g├╝├žl├╝d├╝r ki, en sonunda bu inan├ž kaybolup gider. Her ge├žen g├╝n kaderinden daha ├žok ho┼čnutsuz olan m├╝zmin hayalperest insano─člu kullanmaya y├Âneltildi─či nesneleri, kay─▒ts─▒zl─▒─č─▒n─▒n yoluna ├ž─▒kard─▒─č─▒ veya en az─▒ndan ┼čans─▒n─▒ (ya da ┼čans dedi─či ┼čeyi!) denemeyi reddetmeyip ├žal─▒┼čmay─▒ kabul etti─činden, hemen hemen her zaman kendi ├žabalar─▒yla kazand─▒─č─▒ nesnelere de─čer bi├žme s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒ ya┼čar. Bu noktada, kendisini son derece al├žakg├Ân├╝ll├╝ hisseder: Ne gibi kad─▒nlara sahip oldu─čunu, ne aptalca ili┼čkilere kar─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ bilir; yoksullu─ču veya zenginli─či onu etkilemez, bu anlamda o h├ól├ó yeni do─čmu┼č bir bebektir ve vicdan─▒n─▒n onay─▒na gelince, size onsuz da gayet iyi idare etti─čini itiraf edebilirim. E─čer i├žinde h├ól├ó bir par├ža sa─čduyu kalm─▒┼čsa, tek yapabilece─či yol g├Âsterenleri ve ak─▒l hocalar─▒ her ne kadar mahvetmi┼č olursa olsun, yine de ona bir ┼čekilde b├╝y├╝leyiciymi┼č gibi gelen ├žocuklu─čuna d├Ân├╝p bakmakt─▒r. Oradayken, bilinen t├╝m s─▒n─▒rlamalar─▒n yoklu─ču ayn─▒ anda ya┼čanan birka├ž hayat─▒n bak─▒┼č a├ž─▒s─▒na sahip olmas─▒na olanak tan─▒r; bu yan─▒lsama i├žinde iyice k├Âk salar ve art─▒k tek ilgilendi─či her ┼čeyin fanili─či, a┼č─▒r─▒ derecede kolay olu┼čudur. ├çocuklar her g├╝ne d├╝nyada hi├žbir endi┼čeleri olmadan ba┼člarlar. Her ┼čey yak─▒nda, ellerinin alt─▒ndad─▒r, en k├Ât├╝ maddi ko┼čullar bile g├╝zeldir. Ormanlar ya beyaz ya siyaht─▒r; insan hi├ž uyumasa da olur….