Milyarlarca ve Milyarlarca / Carl Sagan
Bilim / 8 Ekim 2017

Milyarlarca ve Milyarlarca Milyarlarca ve Milyarlarca’dan… Ben bunu hi├ž s├Âylemedim. Do─čru s├Âyl├╝yorum. Ha, evrende belki de 100 milyar g├Âkada ve 10 milyar trilyon y─▒ld─▒z olabilece─čini s├Âyledim. Kozmos hakk─▒nda konu┼čurken b├╝y├╝k say─▒lar kullanmamak kolay de─čil. ├çok say─▒da ki┼činin izledi─či┬áCosmos┬áadl─▒ televizyon dizisinde de bir├žok kez “milyar” s├Âzc├╝─č├╝n├╝ kulland─▒m. Ama hi├žbir zaman “milyarlarca ve milyarlarca” demedim. Bir kere b├Âyle bir ifade ├žok belirsiz. “Milyarlarca ve milyarlarca” ka├ž milyar eder? Birka├ž milyar m─▒? Yirmi milyar m─▒? Y├╝z milyar m─▒? Yani “milyarlarca ve milyarlarca” ├žok mu─člak bir s├Âz. Televizyon dizisini g├Âzden ge├žirip g├╝ncelle┼čtirdi─čimizde kontrol ettim ve emin oldum ki, bi├ž b├Âyle bir ┼čey dememi┼čim. Ama bunu as─▒l s├Âyleyen┬áTonight Show┬áadl─▒ program─▒na y─▒llar boyunca neredeyse otuz kez kat─▒ld─▒─č─▒m Johnny Carson idi. Kadife ceket, bal─▒k├ž─▒ yaka kazak giyip kafas─▒na da paspasa benzer bir ┼čeyi peruk gibi takarak beni taklit ediyordu. Geceyar─▒s─▒ televizyonda ÔÇťmilyarlarca ve milyarlarca” diye s├Âylenerek dola┼čan bir ├že┼čit benzerimi yaratm─▒┼čt─▒. Kendi kafas─▒na g├Âre hareket ederek, dostlar─▒m─▒n ve meslekta┼člar─▒m─▒n ertesi g├╝n bana hemen yeti┼čtirecekleri ┼čeyler s├Âyleyen hayali bir benzerimin varl─▒─č─▒ beni biraz tedirgin ediyordu. (Halinden pek belli olmasa da kendisi ciddi bir amat├Âr g├Âkbilimci olan Carson, benzerime ├žo─ču zaman ger├žek bilimsel konu┼čmalar yapt─▒r─▒rd─▒.) Hayret verici bir ┼čekilde bu ÔÇťmilyarlarca ve milyarlarca” ifadesi ├žok tuttu. ─░nsanlar─▒n kula─č─▒na ho┼č…

Mesaj / Carl Sagan
Bilimkurgu / 8 Ekim 2017

Mesaj Mesaj’dan… ─░lgisiz g├Âr├╝nmeye ├žal─▒┼čmas─▒na ra─čmen kalbi g├╝m g├╝m at─▒yor, avu├ž i├žleri terliyordu. K├╝├ž├╝k avlunun en sevdi─či k├Â┼česine ├ž├Âk├╝p ├ženesini dizlerine dayayarak radyonun i├žini d├╝┼č├╝nmeye koyuldu. O lambalar─▒n hepsi de ger├žekten gerekli miydi? Hepsini tek tek ├ž─▒kard─▒─č─▒n takdirde neler olurdu? Babas─▒ bir kere onlar─▒n i├žlerinde hava olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemi┼čti. Ger├žekten de hava yok muydu i├žlerinde? Orkestralar─▒n m├╝zi─či ve spikerlerin sesleri radyonun i├žine nas─▒l giriyordu peki? ‘Havadan’ diyorlard─▒. Radyoyu hava m─▒ ta┼č─▒yordu? ‘Frekans’ ne demekti? ├çal─▒┼čmas─▒ i├žin neden fi┼či prize sokmak zorundayd─▒n? Elektri─čin radyo i├žinden nas─▒l ge├žti─čini g├Âsteren bir harita yap─▒labilir miydi? Kendine bir zarar gelmeden radyoyu s├Âkebilir miydin? S├Âkt├╝kten sonra yine eski haline d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilir miydi? Asmak i├žin ├žama┼č─▒r ta┼č─▒makta olan annesi, ┬źEllie neler yap─▒yorsun yine?┬╗ diye sordu. ┬źHi├žbir ┼čey, anne. d├╝┼č├╝n├╝yorum i┼čte.┬╗ Ellie on ya┼č─▒ndayken Kuzey Michigan Yar─▒madas─▒ÔÇÖnda bir g├Âl k─▒y─▒s─▒nda oturan hi├ž sevmedi─či iki kuzeninin evine tatile g├Ât├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. Wisconsin’de bir g├Âl k─▒y─▒s─▒nda ya┼čayan insanlar─▒n arabayla be┼č saatlik yolda olan Michigan’daki bir g├Âle gitmelerinin nedenini bir t├╝rl├╝ anlayam─▒yordu. Hele iki k├Ât├╝ ve ├žocuksu o─član─▒ g├Ârmek i├žin. Kendisine her konuda o kadar duyarl─▒ olan babas─▒ nas─▒l oluyor da sabahtan ak┼čama kadar o iki veletle oynamas─▒n─▒ istiyordu? Ellie b├╝t├╝n yaz─▒n─▒ o─članlardan ka├žmaya ├žal─▒┼čarak ge├žirdi. Bo─čucu s─▒cak mehtaps─▒z bir gecede Ellie yaln─▒z ba┼č─▒na tahta…

Kozmos / Carl Sagan
Bilim / 8 Ekim 2017

Kozmos Kozmos’tan… KOZM─░K OKYANUSUN KIYILARI Yery├╝z├╝n├╝n enginli─čini zihnin kavrayabildi mi? I┼č─▒─č─▒n evrendeki adresini biliyor musun? Peki, ya karanl─▒─č─▒nkini..? ÔÇö Eski Kitaplardan Mek├ón olarak evren, d├Ârt bir yan─▒m─▒ ├ževreleyip beni bir atom zerreci─či gibi yutuyor; ama ben zihinsel d├╝┼č├╝ncemle d├╝nyay─▒ kavr─▒yorum. ÔÇö Biaise Pascal, D├╝┼č├╝nceler Bilinende s─▒n─▒r vard─▒r, bilinmeyende s─▒n─▒r yoktur. ─░nsan akl─▒ anla┼č─▒lmazl─▒─č─▒n engin okyanusunda bar─▒nacak bir ada sa─člar. Her ku┼ča─ča d├╝┼čen i┼č, bu okyanustaki adaya biraz daha toprak katarak b├╝y├╝tmektir. ÔÇö T. H. Huxley, 1887 KOZMOS. OLMU┼× VEYA OLAN YA DA OLACAK HER ┼×EYD─░R. Kozmos ┬źd├╝zen i├žinde bir evren┬╗ anlam─▒nda kullan─▒lan Yunanca bir s├Âzc├╝kt├╝r ve bir bak─▒ma ┬źkarma┼ča# anlam─▒na gelen KaosÔÇÖun kar┼č─▒t─▒d─▒r. Evreni olu┼čturan t├╝m canl─▒ ve cans─▒z varl─▒klar─▒n birbirleriyle derinden uyumlu ba─člar─▒n─▒n gizlerini i├žerir ve bu karma┼č─▒k ama gizemli bir incelikle i┼členmi┼č ba─člara kar┼č─▒ hayranl─▒k ifade eden bir s├Âzc├╝kt├╝r. Kozmos’u ┼č├Âyle bir d├╝┼č├╝nmek bile garip bir heyecan verir. ─░nsan─▒n sesini solu─čunu kesen, ensesinden a┼ča─č─▒ ├╝rperti veren, bir bo┼člu─ča d├╝┼č├╝┼č├╝n hayal meyal an─▒msan─▒┼č─▒ gibi ba┼čd├Ând├╝r├╝c├╝ bir duygudur bu. ├ç├╝nk├╝ t├╝m s─▒rlar─▒n en b├╝y├╝─č├╝n├╝n kar┼č─▒s─▒nda oldu─čumuzun bilincindeyizdir. KozmosÔÇÖun mek├ón ve zaman boyutlar─▒ her insan─▒n anlay─▒┼č .s─▒n─▒rlan i├žine girmez. ├ťzerinde bar─▒nd─▒─č─▒m─▒z yerk├╝re, ba┼čs─▒z ve sonsuz bir enginlikte kaybolmu┼č minicik bir gezegendir. Kozmik perspektifte, insano─čluna ili┼čkin u─čra┼člar─▒n ├žo─ču anlams─▒z, hatta ├žocuksu g├Âr├╝n├╝r….

Karanl─▒k Bir D├╝nyada Bilimin Mum I┼č─▒─č─▒ / Carl Sagan
Bilim / 8 Ekim 2017

Karanl─▒k Bir D├╝nyada Bilimin Mum I┼č─▒─č─▒ Karanl─▒k Bir D├╝nyada Bilimin Mum I┼č─▒─č─▒’ndan… Tokala┼čmak ├╝zere elini uzatt─▒. “─░smim William F. Buckley.” (Kar┼č─▒mda duran adam ger├žek William F. Buckley de─čildi, yaln─▒zca kavgac─▒l─▒─č─▒yla ├╝nl├╝ televizyon program─▒ sunucusu ile ayn─▒ ismi ta┼č─▒yordu. Eminim bu y├╝zden insanlardan saka yollu k├╝f├╝r de i┼čitmi┼čtir.) Uzun s├╝recek yolculu─čumuza ba┼člamak ├╝zere arabaya bindi─čimizde, bana “┼ču bilim adam─▒” olmama ├žok sevindi─čini, bilim hakk─▒nda soracak ├žok sorusu oldu─čunu s├Âyledi. Sormas─▒nda bir sak─▒nca var m─▒yd─▒? Hay─▒r, yoktu. Elbette sorabilirdi. B├Âylece konu┼čmaya ba┼člad─▒k. Ancak, sonradan anla┼č─▒ld─▒─č─▒ gibi, bilim ├╝zerine de─čil. San Antonio yak─▒nlar─▒nda bir hava ├╝ss├╝nde ├ž├Âz├╝lmeye b─▒rak─▒lm─▒┼č donmu┼č uzayl─▒lardan, ├Âl├╝ insanlar─▒n akl─▒ndan neler ge├žti─čini ├Â─črenmek i├žin “d├╝nya d─▒┼č─▒ ba─člant─▒ kurmak”tan, kristallerden, Nostradamus’un keha-netlerinden, y─▒ld─▒z fal─▒ndan, Turin’deki kefenden ve benzeri konulardan konu┼čmak ─░sliyordu. Bu ipe sapa gelmez ├Âyk├╝lerin her birine b├╝y├╝k bir hevesle ba┼čl─▒yor, bense her seferinde onu d├╝┼č k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─čratmak zorunda kal─▒yordum: “Kan─▒t son derece yetersiz” diyordum. “├çok daha basit bir a├ž─▒klamas─▒ var bu s├Âylediklerinizin.” Asl─▒nda epeyce bir ┼čeyler okumu┼člu─ču vard─▒. “Bat─▒k” Atlantis ve Lemuria k─▒talar─▒na ili┼čkin ortaya al─▒lm─▒┼č olanlar gibi, bir-├žok as─▒ls─▒z savdan haberdard─▒. Art─▒k yaln─▒zca derin deniz ─▒┼č─▒kl─▒ bal─▒klar─▒ ve Norve├ž deniz canavar─▒n─▒n u─črak yeri olan, bir zamanlar b├╝y├╝k uygarl─▒klar─▒ s├╝slemi┼č s├╝tun ve minare kal─▒nt─▒lar─▒n─▒ su y├╝z├╝ne ├ž─▒karmak i├žin yap─▒lacak…