Portedeki Hayalet – M├╝zi─čin Sosyolojisi ├ťzerine Denemeler / Ali Ergur
Deneme / 30 A─čustos 2018

Portedeki Hayalet – M├╝zi─čin Sosyolojisi ├ťzerine Denemeler Portedeki Hayalet – M├╝zi─čin Sosyolojisi ├ťzerine Denemeler’den… Y─▒llar ├Ânce, feminist m├╝zikoloji metinlerinin varl─▒─č─▒n─▒ ke┼čfetti─čimde, m├╝zi─čin salt m├╝zikal dokusunun alt─▒nda t├╝m bir cinsiyet-temelli g├Âstergeler ba─člam─▒n─▒n fark─▒na varm─▒┼č olman─▒n yaratt─▒─č─▒ heyecanla, o zamanlar s─▒k g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m bir arkada┼č─▒ma bu konudan bahsetmi┼čtim. Anlatt─▒klar─▒m─▒ tam olarak anlamak istedi─čini sanm─▒yorum. O y├╝zden olsa gerek, o s─▒rada CD ├žalardan duyulmakta olan BrahmsÔÇÖ─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ senfonisini kastederek; ÔÇťevet ama, b├Âyle bir m├╝zi─čin g├╝zelli─činin yan─▒nda bunlar─▒n ne anlam─▒ var ki?ÔÇŁ demi┼čti. Klasik m├╝zi─če ├Âzel d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝ olan bu arkada┼č─▒m─▒n bu yan─▒t─▒ kar┼č─▒s─▒nda hi├žbir ┼čey s├Âylemedim; apayr─▒ frekanslarda oldu─čumuzu anlam─▒┼čt─▒m. Ancak bu deneyim bana birka├ž ┼čeyi birden ├Â─čretti. Birincisi, genel-ge├žer be─čenilerin ele┼čtirilmesinin g├╝├žl├╝─č├╝n├╝. Ortalama gusto ├Âl├ž├╝lerinin kitle insan─▒ de─čerlerinde ne denli tutucu hale gelebildi─či, ├╝stelik bu be─čeni donmas─▒n─▒n yaln─▒zca bir toplumsal s─▒n─▒f─▒n ├Âzelli─či olmad─▒─č─▒n─▒, her s─▒n─▒fsal davran─▒┼čta benzer tutucula┼čmalar olabilece─čini anlam─▒┼čt─▒m. Bundan ├Âte bu sabitlenmi┼č kodlar─▒n, ├že┼čitli d├╝zeylerde iktidar simgesellerine d├Ân├╝┼čt├╝klerini, biraz incelikli bir ele┼čtirel bak─▒┼č hemen g├Ârebilirdi. Bu nedenle de ele┼čtirilmeleri, yaln─▒zca bireylerin be─čeni ├Âl├ž├╝lerinin zedelenmesi de─čil, bundan ├Ânemlisi, ki┼čiliklerini yaslad─▒klar─▒ k├╝lt├╝rel iktidar dayanaklar─▒n─▒ deviriyordu. ─░kinci olarak, s├Âz konusu k├╝lt├╝rel iktidarlar─▒n─▒n asl─▒nda b├╝y├╝k oranda cinsiyet-temelli olduklar─▒ ortaya ├ž─▒kmaktayd─▒. Zira, iktidar kavram─▒n─▒n ├Âz├╝nde gizlenen erillik, hangi temsil d├╝zleminde olursa olsun, kendini belli etme gere─či duyan,…

Teke┼člilik / Adam Phillips
Deneme / 27 Temmuz 2018

Teke┼člilik Teke┼člilik’ten… SON ZAMANLARDA aile de─čerleri ├╝zerine -evlenme ve bo┼čanma oranlar─▒ ├╝zerine- s├╝rd├╝r├╝len tart─▒┼čmalar, asl─▒nda teke┼člilik ├╝zerine tart─▒┼čmalard─▒r. ─░nsanlar─▒ bir arada tutan ┼čeyin ne oldu─ču konusunda ve neden bir arada kalmalar─▒ gerekti─či konusunda tart─▒┼čmalard─▒r bunlar. ─░nsanlar─▒n ├Ânemli zevklerin hangileri oldu─čuna nas─▒l karar verecekleri konusunda tart─▒┼čmalard─▒r. E─čer zevk i├žin de─čilse ni├žin bir aradad─▒rlar ki ├žiftler? Ve e─čer zevk ├Ânemli de─čilse, ├Ânemli olan ne? ─░┼čte teke┼člili─čin sorununun bu oldu─ču s├Âylenebilir. ┼×uras─▒ kesin: Teke┼člilik hakk─▒nda konu┼čmak, ├Ânemli ola-bilecek hemen hemen her ┼čey hakk─▒nda konu┼čmak demektir. D├╝r├╝stl├╝k, cinayet, ┼čefkat, g├╝venlik, tercih, intikam, arzu, ba─čl─▒l─▒k, yalan, risk, g├Ârev, ├žocuklar, heyecan, su├žlama, a┼čk, vaat, ilgi, merak, k─▒skan├žl─▒k, hukuk, su├ž, vecd, ahlak, ceza, para, g├╝ven, haset, huzur, yaln─▒zl─▒k, ev, a┼ča─č─▒lanma, sayg─▒, uzla┼čma, kurallar, s├╝reklilik, gizlilik, ┼čans, anlay─▒┼č, ihanet, mahremiyet, teselli, ├Âzg├╝rl├╝k, g├Âr├╝n├╝┼č, intihar ve tabii ki, aile. Teke┼člilik ba┼čka bir├žok ┼čeyin yan─▒ s─▒ra t├╝m bunlarla ilgili olmakla kalmaz; ne zaman teke┼člilik hakk─▒nda bir ┼čeyler s├Âylemeye kalksak, t├╝m bu konulara da de─činmeden edemeyiz. Teke┼člilik bir nevi ahlaki ba─člant─▒ noktas─▒d─▒r; tak─▒nt─▒lar─▒m─▒z─▒ g├Âzetleyebildi─čimiz bir anahtar deli─či. Baz─▒lar─▒m─▒z i├žin -belki talihli olanlar─▒m─▒z, ya da en az─▒ndan varl─▒kl─▒ olanlar─▒m─▒z i├žin- teke┼člilik tek ciddi felsef├« meseledir. O nedenle bu kitap, biz kelimesi ├╝zerine bir irdeleme. HERKES teke┼člili─če inanmaz, ama herkes inan─▒yormu┼č gibi ya┼čar….

Post Mortem / Albert Caraco
Deneme / 8 Ocak 2018

Post Mortem Post Mortem’den… Say─▒n Anne ├Âld├╝, bir s├╝redir onu unutmu┼čtum, belle─čimde yeniden canlanmas─▒n─▒ sonuna bor├žluyum. Tekrar unutulup gitmeden ├Ânce birka├ž saatli─čine bile olsa onu d├╝┼č├╝nelim. Onu seviyor muyum diye kendime sordu─čumda Hay─▒r cevab─▒n─▒ vermek zorunday─▒m. Beni i─čdi┼č etmekle su├žluyorum onu, pek de ├Ânemli bir ┼čey de─čil bu, ama yine de… Bana kendi mizac─▒n─▒ miras b─▒rakmas─▒ daha ciddi, ├ž├╝nk├╝ alkalozu ve alerjileri vard─▒. Ben ondan daha fazla muzdaribim b├╝t├╝n bunlardan, ├╝stelik benim rahats─▒zl─▒klar─▒m saymakla bitmez, ├╝stelik… ├ťstelik beni d├╝nyaya o getirdi ve ben bu d├╝nyadan nefret etmeyi kendime i┼č edindim. Kendi ya┼čam─▒mla pek ilgilendi─čim yok, bu da beni duyars─▒zla┼čt─▒r─▒yor, ho┼čnutlu─čumu, sevgimis├Âk├╝p atal─▒ y─▒llar oldu. Dalgalar─▒n d├Âvd├╝─č├╝ kayalar gibiyim, deniz gri, g├Âk siyah, bulutlar ge├žiyor ve geride eserler kal─▒yor. K├Âklerimi ac─▒n─▒n oldu─ču kadar zevkin de reddi i├žine sal─▒yorum, sevgim ermi┼č├že bir ilgisizli─če var─▒yor. Art─▒k bu ilgisizlikle kayna┼čm─▒┼č─▒m, b├╝t├╝n ya┼čam─▒m bir ├Âl├╝m okulu, asl─▒nda pek bir meziyetim yok ve ├žocuklu─čumdan beri kendimi asla rahat hissetmedim, kal─▒c─▒ rahats─▒zl─▒klar─▒n eline d├╝┼čm├╝┼č├╝m ve ancak deva bulduk├ža varl─▒─č─▒m─▒ s├╝rd├╝r├╝yorum. Bahts─▒z biri miyim ki ben? Bir Yahudi olarak g├Âr├╝n├╝┼čte b├Âyle olmam gerek, Yahudilerin ├žo─ču bahts─▒zd─▒r, ama ayn─▒ zamanda ├ž─▒lg─▒nca bir iyimserlik sergilerler, onlardaki ya┼čam sevgisi idam edilen erkeklerin ereksiyon olmas─▒n─▒ ├ža─čr─▒┼čt─▒r─▒yor, bu iyimserli─čin de ayn─▒ k├Âkenden kaynakland─▒─č─▒na…

─░sim ┼×ehir Hayvan / Y─▒lmaz ├ľzdil
Deneme / 19 Aral─▒k 2017

─░sim ┼×ehir Hayvan ─░sim ┼×ehir Hayvan’ndan… ÔÇô Yav b─▒rak Mustafa Abi yaa, sen mi kurtar─▒can memleketi Allah a┼čk─▒na! ÔÇô Ama i┼čgal z─▒rhl─▒lar─▒… ÔÇô Bo┼čver ┼čimdi sen i┼čgal z─▒rhl─▒lar─▒n─▒ filan… G├╝n gelir, memleketin mal─▒n─▒ m├╝lk├╝n├╝ tapusuyla ─░ngilizÔÇÖe satar bunlar. ÔÇô Yok can─▒m! ÔÇô Yeminle s├Âyl├╝yorum, ─░ngiliz vatanda┼č─▒ bakan bile getirip koyarlarsa ┼ča┼čma. ÔÇô Ama ahval ve ┼čerait… ÔÇô G├╝zel abim yaranamazs─▒n… Bak ┼čimdi binicez bu dandik gemiye, taaa SamsunÔÇÖa gidicez, sava┼č, bo─ču┼č, kendimizi paralayaca─č─▒z, diyelim becerdik, devrim mevrim, anlata anlata dilinde t├╝y bitecek, sonra sen kah─▒rdan ├Âl├╝cen, ├Ânce biraz a─čl─▒ycaklar, sonra gene ÔÇťSon Osmanl─▒ Padi┼čah─▒ÔÇŁ diye pankart a├žacaklar, mezar─▒nda d├Ân├╝cen. ÔÇô Saltanat kals─▒n diyosun yani… ÔÇô Al─▒┼čmad─▒k k─▒├žta don durmaz abi, egemenlik megemenlik verece─čine, iki ├žuval k├Âm├╝r ver, daha iyi… Aha buraya yaz─▒yorum, a├žl─▒ktan nefesleri kokarken padi┼čahlar─▒na saltanat u├žaklar─▒ al─▒rlar, bu gemiyi de jilet yaparlar, s├Âylemedi deme. ÔÇô Efk├órland─▒m be… ÔÇô Yakma o cigaray─▒ g├Âz├╝n├╝ seveyim, yar─▒n ├Âb├╝r g├╝n belgesel ayaklar─▒yla film milm yaparlar, ke┼č gibi g├Âsterirler seni haberin olsun. ÔÇô Hal ├žaresi nedir peki? ÔÇô Al padi┼čah─▒n k─▒z─▒n─▒, y─▒rtal─▒m. ÔÇô Millet ne olacak? ÔÇô Onlar da ulemaya sorsun art─▒k ne olacaklar─▒n─▒, bize ne, kendi d├╝┼čen a─člamaz. ÔÇô Laik olmas─▒nlar m─▒, birey olmas─▒nlar m─▒, kendi lisanlar─▒ olmas─▒n m─▒, ┼č─▒hlara ┼čeyhlere mi…

Son Bak─▒┼čta A┼čk / Walter Benjamin
Deneme / 14 Kas─▒m 2017

Son Bak─▒┼čta A┼čk Son Bak─▒┼čta A┼čk’tan… Satran├ž oynayan bir otomattan ├žok s├Âz edilmi┼čtir. Rakibinin her hamlesine en do─čru cevab─▒ vererek oyunu mutlaka kazanan bir otomat. A─čz─▒nda nargilesi, geleneksel T├╝rk giysileri i├žinde bir kukla, geni┼č bir masan─▒n ├╝st├╝ndeki satran├ž tahtas─▒n─▒n ba┼č─▒nda otururdu. Yanlardaki aynalar, nereden bak─▒l─▒rsa bak─▒ls─▒n masan─▒n alt─▒n─▒ bo┼čmu┼č gibi g├Âsteriyordu. Asl─▒nda a┼ča─č─▒da satran├ž ustas─▒ kambur bir c├╝ce vard─▒; iplerle kuklan─▒n kollar─▒n─▒ oynat─▒yordu. Bu ayg─▒t─▒n bir de felsefi kar┼č─▒l─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lebilir: “Tarihsel maddecilikÔÇŁ adl─▒ kukla daima kazanacakt─▒r. Her oyuncuyla ├žekinmeden kar┼č─▒la┼čabilir, yeter ki, bug├╝n besbelli ┼čekilsiz bir c├╝ceye d├Ânm├╝┼č, zaten g├Âzden uzak durmas─▒ gereken teolojiyi hizmetine als─▒n. “─░nsan─▒n en dikkate de─čer ├Âzelliklerinden biri,” diyor Lotze, “tek tek bunca bencilli─čin yan─▒ s─▒ra, ya┼čad─▒─č─▒ ├ón─▒n yar─▒na hepten kay─▒ts─▒z kalmas─▒d─▒r.” “D├╝┼č├╝n├╝nce g├Âr├╝r├╝z ki, mutluluk imgemiz ba┼čtan ba┼ča, kendi varolu┼čumuzun bizi bir kere i├žine s├╝r├╝kledi─či zaman─▒n renklerini alm─▒┼čt─▒r. Bizde imrenme duygusu uyand─▒racak mutluluk, sadece solumu┼č oldu─čumuz havada vard─▒r; baz─▒ insanlarla konu┼čabilirdik, baz─▒ kad─▒nlar kendilerini bize verebilirlerdi, orada… Ba┼čka bir deyi┼čle, mutluluk imgemiz ayr─▒lmaz bi├žimde kurtarma ve kurtar─▒lma imgemizle birliktedir. Tarihin konusu olan ge├žmi┼č imgemiz i├žin de b├Âyledir bu. Ge├žmi┼č, gizli bir zaman dizini ta┼č─▒r; ona kurtulma kap─▒s─▒n─▒ a├žan budur. Eskileri ku┼čatm─▒┼č olan havan─▒n solu─ču bize de─čip ge├žmez mi? Kulak verdi─čimiz seslerde, art─▒k susmu┼č olanlar─▒n yank─▒s─▒…

Pasajlar / Walter Benjamin
Deneme / 14 Kas─▒m 2017

Pasajlar Pasajlar’dan… Hep s├Âylenegeldi─čine g├Âre, bir otomat varm─▒┼č ve bu ├Âyle yap─▒lm─▒┼č ki, bir satran├ž oyuncusunun her hamlesine, kendisine partiyi kesinlikle kazand─▒racak bir kar┼č─▒ hamleyle yan─▒t verirmi┼č. Geni┼č bir masan─▒n ├╝st├╝ndeki satran├ž tahtas─▒n─▒n ba┼č─▒nda, s─▒rt─▒nda geleneksel T├╝rk giysileri bulunan, nargile i├žen bir kukla otururmu┼č. Aynalardan olu┼čan bir sistem arac─▒l─▒─č─▒yla, ne yandan bak─▒l─▒rsa bak─▒ls─▒n, masa saydamm─▒┼č gibi g├Âr├╝n├╝rm├╝┼č. Ger├žekte ise masan─▒n alt─▒nda, satran├ž ustas─▒ olan kambur bir c├╝ce otururmu┼č ve kuklan─▒n ellerini iplerle y├Ânetirmi┼č. Bu mekanizman─▒n bir benzerini felsefe alan─▒ i├žin tasar─▒mlayabilmek olas─▒d─▒r. Bu ba─člamda s├╝rekli kazanmas─▒ ├Âng├Âr├╝len, ÔÇťtarihsel maddecilikÔÇŁ diye adland─▒r─▒lan kuklad─▒r. Bu kukla, bilindi─či ├╝zere, g├╝n├╝m├╝zde art─▒k k├╝├ž├╝k ve ├žirkin olan, kendini g├Âstermesine de izin verilmeyen tanr─▒bilimi de hizmetine ald─▒─č─▒ takdirde, herkesle rahat├ža ba┼ča ├ž─▒kabilir. ÔÇťinsan do─čas─▒n─▒n en ilgin├ž ├Âzelliklerinden biriÔÇŁ, der Lotze, ÔÇť… bireyin bunca bencil olu┼čuna kar┼č─▒n, her ┼čimdiki zaman─▒n kendi gelecek zaman─▒ kar┼č─▒s─▒nda k─▒skan├žl─▒ktan bunca yoksullu─čudur.ÔÇŁ Bu d├╝┼č├╝ncenin g├Ât├╝rd├╝─č├╝ sonu├ž, i├žimizde olu┼čturdu─čumuz mutluluk tasar─▒m─▒n─▒n t├╝m├╝yle belli bir zaman par├žas─▒n─▒n, yani kendi varl─▒─č─▒m─▒z─▒n ak─▒┼č─▒n─▒n bizim i├žin yaln─▒zca bir kez ├Âng├Ârm├╝┼č oldu─ču zaman par├žas─▒n─▒n rengini ta┼č─▒d─▒─č─▒d─▒r, i├žimizde k─▒skan├žl─▒k uyand─▒rabilecek mutluluk, yaln─▒zca soludu─čumuz havada vard─▒r, konu┼čmu┼č olabilece─čimiz insanlarla, bize kendilerini vermi┼č olabilecek kad─▒nlarla s├Âz konusudur. Ba┼čka deyi┼čle, mutluluk tasar─▒m─▒ i├žersinde, ka├ž─▒n─▒lmaz olarak, bir t├╝r ilahi kurtulu┼čun titre┼čimleri de vard─▒r….

├ľl├╝mc├╝l Kimlikler / Amin Maalouf
Deneme / 28 Ekim 2017

├ľl├╝mc├╝l Kimlikler ├ľl├╝mc├╝l Kimlikler’den… 1976’da L├╝bnan’─▒ terk edip Fransa’ya yerle┼čti─čimden beri, son derece iyi niyetli olarak, kendimi “daha ├žok Frans─▒z” m─▒, yoksa “daha ├žok L├╝bnanl─▒” m─▒ hissetti─čim ne kadar ├žok sorulmu┼čtur bana. Cevab─▒m hi├ž de─či┼čmez: “Her ikisi de!” Herhangi bir denge ya da haktan─▒rl─▒k endi┼česi y├╝z├╝nden de─čil, ama cevab─▒m farkl─▒ olsayd─▒, yalan s├Âylemi┼č olurdum. Beni bir ba┼čkas─▒ de─čil de ben yapan ┼čey, bu ┼čekilde iki ├╝lkenin, iki ├╝├ž dilin, pek ├žok k├╝lt├╝r gelene─činin s─▒n─▒r─▒nda bulunu┼čumdur. Benim kimli─čimi tan─▒mlayan da tam olarak budur. Kendimden bir par├žay─▒ kesip atm─▒┼č olsayd─▒m, daha m─▒ ger├žek olurdum? Yani bana soru soranlara sab─▒rla L├╝bnan’da do─čdu─čumu, yirmi yedi ya┼č─▒na kadar orada ya┼čad─▒─č─▒m─▒, Arap├žan─▒n anadilim oldu─čunu, Dumas ve Dickens’i,┬áG├╝liver’in Seyahatlerini┬áilk kez Arap├ža ├ževirisinden ke┼čfetti─čimi ve ├žocuklu─čun ilk sevin├žlerini atalar─▒m─▒n k├Ây├╝ olan da─č k├Ây├╝mde tatt─▒─č─▒m─▒, ilerde romanlar─▒mda esinlenece─čim baz─▒ ├Âyk├╝leri orada dinledi─čimi a├ž─▒kl─▒yorum. Bunu nas─▒l unutabilirim? Bunlardan nas─▒l olur da kopabili-rim? Ama ├Âte yandan, yirmi iki y─▒ldan beri Fransa topraklar─▒nda ya┼čamaktay─▒m, onun suyunu ve ┼čarab─▒n─▒ i├žiyorum, ellerim her g├╝n onun o eski ta┼člar─▒n─▒ ok┼čamakta, kitaplar─▒m─▒ onun diliyle yaz─▒yorum, o art─▒k benim i├žin asla yabanc─▒ bir ├╝lke olamaz. Yani, yar─▒ Frans─▒z, yar─▒ L├╝bnanl─▒ m─▒? Hi├ž de de─čil! Kimlik b├Âlmelere ayr─▒lamaz, o ne yar─▒mlardan olu┼čur, ne ├╝├žte birlerden, ne de ku┼čat─▒lm─▒┼č…

├çivisi ├ç─▒km─▒┼č D├╝nya / Amin Maalouf
Deneme / 25 Ekim 2017

├çivisi ├ç─▒km─▒┼č D├╝nya ├çivisi ├ç─▒km─▒┼č D├╝nya’dan… Pusulas─▒z bir halde girdik yeni y├╝zy─▒la. Daha ilk aylardan ba┼člayarak, d├╝nyan─▒n hepten ├živisinin ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝ren kayg─▒ verici olaylar meydana geliyor; ├╝stelik bunlar bir├žok alanda birden ger├žekle┼čiyor – entelekt├╝el┬ád├╝nyan─▒n, finans d├╝nyas─▒n─▒n, iklimin, jeopoliti─čin, eti─čin ├živisi┬á├ž─▒km─▒┼č durumda. ┼×uras─▒ da bir ger├žek ki arada s─▒rada umulmad─▒k, yararl─▒ d├Ân├╝┼č├╝mlere de tan─▒k olunuyor; o zaman da a├žmaza s├╝r├╝klendiklerini fark eden insanlar─▒n, ├Âyle ya da b├Âyle, sanki bir mucize eseriyle bu a├žmazdan ├ž─▒kman─▒n yollar─▒n─▒ bulaca─č─▒na inanmaya┬ába┼član─▒yor. Ama bunun hemen sonras─▒nda bamba┼čka, daha karanl─▒k, daha s─▒radan insani itkileri a├ž─▒─ča vuran ba┼čka karga┼čalar┬áa├ž─▒─ča ├ž─▒k─▒yor ve t├╝r├╝m├╝z├╝n manevi yetersizli─činin e┼či─čine var─▒p┬ávarmad─▒─č─▒ sorgulan─▒yor yine; tabii e─čer h├ól├ó ilerlemeyi s├╝rd├╝r├╝yorsa; ya da birbiri ard─▒nda s─▒ralanan onca ku┼ča─č─▒n kurmaya┬á├žabalad─▒─č─▒ ┼čeyi yeniden tart─▒┼čma konusu edebilecek ┼čekilde gerilemeye ba┼člamad─▒ysa. Burada s├Âz konusu olan ne bir biny─▒ldan di─čerine ge├žerken hissedilen ak─▒ld─▒┼č─▒ s─▒k─▒nt─▒lar, ne de de─či┼čimden ├Âd├╝ patlayanlar─▒n ya da de─či┼čim h─▒z─▒ndan korkanlar─▒n ezelden beri ortaya att─▒klar─▒, durmaks─▒z─▒n yineledikleri lanetler. Benim derdim bamba┼čka; Ayd─▒nlanma ├ça─č─▒’n─▒n bocalad─▒─č─▒n─▒, zay─▒flad─▒─č─▒n─▒ ve kimi┬á├╝lkelerde sona ermek ├╝zere oldu─čunu g├Âren bir Ayd─▒nlanma┬áyanl─▒s─▒n─▒n; bir zamanlar ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n, d├╝nyan─▒n tamam─▒na yay─▒lmakta oldu─čuna inanan, ┼čimdiyse ona yer olmayan bir d├╝nyan─▒n bi├žimlendi─čini g├Âren, eli kolu ba─čl─▒ bi├žimde fanatizmin,┬á┼čiddetin, d─▒┼člaman─▒n ve umutsuzlu─čun y├╝kseli┼čine tan─▒k olan┬ábir ├Âzg├╝rl├╝k tutkununun; her ┼čeyden ├Ânce de, asl─▒nda…

Tersi ve Y├╝z├╝ / Albert Camus
Deneme / 11 Ekim 2017

Tersi ve Y├╝z├╝ Tersi ve Y├╝z├╝’nden… ─░ki y─▒l oluyor, ya┼čl─▒ bir kad─▒n tan─▒m─▒┼čt─▒m. Bir hastal─▒k ge├žiriyordu, bu hastal─▒ktan ├Âlece─čini sanm─▒┼čt─▒. T├╝m sa─č yan─▒na inme inmi┼čti. Yaln─▒z bir yar─▒s─▒ bu d├╝nyadayd─▒, ├Âb├╝r yar─▒s─▒ ┼čimdiden yabanc─▒yd─▒ kendine. K─▒m─▒l k─▒m─▒l, geveze bir ihtiyarc─▒kken, sessizli─če, k─▒m─▒lt─▒s─▒zl─▒─ča g├Âmm├╝┼člerdi onu. Uzun g├╝nler boyunca yaln─▒zd─▒, okumas─▒ yazmas─▒ yoktu, pek bir duyarl─▒─č─▒ da yoktu, t├╝m ya┼čam─▒ Tanr─▒ÔÇÖya y├Âneliyordu. ─░nan─▒yordu ona. Bunun kan─▒t─▒ da bir tespihi, kur┼čundan bir ─░sa heykelci─či, bir de mermer ├žamurundan bir ├žocu─ču ta┼č─▒yan bir Aziz Yusuf heykelci─či bulunmas─▒yd─▒. Hastal─▒─č─▒n─▒n iyile┼čmez oldu─čundan ku┼čku duyuyordu, ama hi├ž de gerekti─či gibi sevmedi─či Tanr─▒ÔÇÖya g├╝venerek, kendisiyle ilgilensinler diye iyile┼čmez oldu─čunu s├Âyl├╝yordu. O g├╝n, biri kendisiyle ilgileniyordu. Gen├ž bir adamd─▒ bu. (Gen├ž adam bunda bir ger├žek pay─▒ bulundu─čuna inan─▒yor, ayr─▒ca bu kad─▒n─▒n yak─▒nda ├Âlece─čini de biliyordu, bu ├želi┼čkiyi ├ž├Âzmek gibi bir kayg─▒s─▒ yoktu.) Ya┼čl─▒ kad─▒n─▒n derdine ger├žek bir ilgi duymu┼čtu. Kad─▒n da iyice sezmi┼čti bunu. Bu ilgi umulmad─▒k bir ┼č├Âlendi hasta i├žin. Ac─▒lar─▒n─▒ co┼čkunlukla anlat─▒yordu: s─▒f─▒r─▒ t├╝ketmi┼čti art─▒k, hem gen├žlere de yer a├žmak gerekirdi. S─▒k─▒l─▒yor muydu? Hi├ž ku┼čkusuz. Konu┼čmuyorlard─▒ kendisiyle. K├Â┼čede kalm─▒┼čt─▒, bir k├Âpek gibi. ├ľlmek daha iyiydi. ├ľyle ya, birine y├╝k olmaktansa, ├Âlmeyi ye─č tutard─▒. Sesi kavgac─▒ olmu┼čtu. Bir pazaryeri sesi, bir pazarl─▒k sesiydi. Gene de bu gen├ž adam…

Sisyphos S├Âyleni / Albert Camus
Deneme / 10 Ekim 2017

Sisyphos S├Âyleni Sisyphos S├Âyleni’nden… Ger├žekten ├Ânemli olan bir tek felsefe sorunu vard─▒r; intihar. Ya┼čam─▒n ya┼čanmaya de─čip de─čmedi─činde bir yarg─▒ya varmak, felsefenin temel sorusuna yan─▒t vermektir. Gerisi, d├╝nyan─▒n ├╝├ž boyutlu olup olmad─▒─č─▒, akl─▒n dokuz mu, yoksa on iki ulam─▒ m─▒ bulundu─ču, sonra gelir. Oyundur bunlar; ilkin yan─▒t vermek gerekir. NietzscheÔÇÖnin istedi─či gibi, bir filozofun, sayg─▒de─čer olabilmek i├žin, ba┼čkalar─▒na ├Â─č├╝tledi─čini ├Ânce kendisi yapmas─▒ gerekti─či d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse, bu yan─▒t─▒n ├Ânemi iyice anla┼č─▒l─▒r, ├ž├╝nk├╝ yan─▒t kesin davran─▒┼čtan ├Ânce gelecektir. G├Ânl├╝m├╝zle sezdi─čimiz ┼čeyler bunlar, ama akl─▒m─▒za da ayd─▒nl─▒k gelmeleri i├žin derinle┼čtirilmeleri gerekir. Bir sorunun bir ba┼čka sorundan daha ├Ânce sonu├žland─▒r─▒lmas─▒ gerekti─čini neye g├Âre yarg─▒lamal─▒ diye sorulursa, gerektirdi─či eylemlere g├Âre, diye yan─▒t veririm. Hi├ž kimsenin varl─▒─č─▒n ├Âz├╝yle ilgili bir kan─▒t u─čruna ├Âld├╝─č├╝n├╝ g├Ârmedim, ├Ânemli bir bilim ger├že─čine varm─▒┼č olan Galil├ęe, bu ger├žek ya┼čam─▒n─▒ tehlikeye sokar sokmaz, b├╝y├╝k bir rahatl─▒kla d├Ân├╝verdi ondan. Bir bak─▒ma iyi de etti. U─črunda yak─▒l─▒p ├Âlmeye de─čmezdi bu ger├žek. D├╝nya m─▒ G├╝ne┼čÔÇÖin ├ževresinde d├Âner, G├╝ne┼č mi D├╝nyaÔÇÖn─▒n ├ževresinde, hi├ž mi hi├ž ├Ânemi yok bunun. K─▒sacas─▒, de─čersiz bir sorun. Buna kar┼č─▒l─▒k, ya┼čam─▒n, ya┼čamaya de─čmedi─či d├╝┼č├╝ncesine vard─▒klar─▒ i├žin ├Âlen nice insanlar g├Âr├╝yorum. Kendileri i├žin bir ya┼čama nedeni olan (ya┼čama nedeni denilen ┼čey, ayn─▒ zamanda ├žok g├╝zel bir ├Âlme nedenidir de) d├╝┼č├╝nceler ya da d├╝┼čler u─črunda ayk─▒r─▒…

Ba┼čkald─▒ran ─░nsan / Albert Camus
Deneme / 10 Ekim 2017

Ba┼čkald─▒ran ─░nsan Ba┼čkald─▒ran ─░nsan’dan… Kimdir ba┼čkald─▒ran insan? Hay─▒r diyen biri. Ama yads─▒rsa da vazge├žmez; evet diyen bir insand─▒r da, hem de daha ilk deviniminde. T├╝m ya┼čam─▒ boyunca buyruk alm─▒┼č bir k├Âle, birdenbire, yeni bir buyru─ču kabul edilmez bulur. Bu ÔÇťhay─▒rÔÇŁ─▒n i├žeri─či nedir? ├ľrne─čin, ÔÇťfazla uzad─▒ bu i┼čÔÇŁ, ÔÇťburaya kadar evet, buradan ilerisine hay─▒rÔÇŁ, ÔÇť├žok ileri gidiyorsunuzÔÇŁ ya da ÔÇťge├žemeyece─činiz bir s─▒n─▒r vard─▒rÔÇŁ anlamlar─▒na gelir. K─▒sacas─▒, bir s─▒n─▒r─▒n varl─▒─č─▒n─▒ kesinler bu hay─▒r. Ba┼čkald─▒rm─▒┼č─▒n ├Âtekinin ÔÇťfazlaya ka├žt─▒─č─▒ÔÇŁ, hakk─▒n─▒ bir ba┼čka hakk─▒n kendisine kar┼č─▒ ├ž─▒kt─▒─č─▒, kendisini s─▒n─▒rlad─▒─č─▒ bir ├žizginin ├Âtesine ta┼č─▒rd─▒─č─▒ duygusunda da ayn─▒ s─▒n─▒r d├╝┼č├╝ncesini buluruz. B├Âylece, ba┼čkald─▒r─▒ edimi hem katlan─▒lmaz bulunan bir haks─▒zl─▒─č─▒n kesinlikle yads─▒nmas─▒na, hem de bulan─▒k bir hak inanc─▒na, daha do─črusu ba┼čkald─▒rm─▒┼č─▒n ÔÇť… yapmaya hakk─▒ oldu─čuÔÇŁ izlenimine dayan─▒r. Herhangi bir bi├žimde, herhangi bir yerde bizim de hakl─▒ oldu─čumuz duygusu uyanmad─▒k├ža ba┼čkald─▒r─▒ olmaz. ─░┼čte bunun i├žin, ba┼čkald─▒ran k├Âle ayn─▒ zamanda hem evet, hem de hay─▒r der. S─▒n─▒rla birlikte, bu s─▒n─▒r─▒n berisinde var sand─▒─č─▒ ve korumak istedi─či ┼čeyleri de kesinler. Kendisinde de ÔÇť… ├žabas─▒na de─čenÔÇŁ, sak─▒n─▒lmas─▒ gereken bir ┼čey bulundu─čunu kan─▒tlar inatla. Bir bak─▒ma, kendisini ezen d├╝zene kar┼č─▒, kabul edebilece─činden fazla ezilmeme hakk─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒r. Her ba┼čkald─▒r─▒da, haks─▒za kar┼č─▒ bir tiksintiyle birlikte, insan─▒n kendi benli─činin herhangi bir yan─▒na tam ve birdenbire bir…

Denemeler / Francis Bacon
Deneme / 7 Ekim 2017

Denemeler Denemeler’den… Din, insan toplumunun ba┼čl─▒ca birle┼čtirici ba─č─▒ oldu─čundan, dinin kendisinin ger├žek bir birlik g├Âstermesi yerinde olur. Din konusundaki kavgalarla b├Âl├╝nmeler paganlarca bilinmeyen k├Ât├╝l├╝klerdi. Bunun nedeni, pagan dinlerinin de─či┼čmez bir inan├žtan daha ├žok, ayinlerle t├Ârenlerden olu┼čmas─▒yd─▒: dinlerindeki ba┼čl─▒ca ulularla ├Â─čreticilerin ozanlar oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rseniz, inan├žlar─▒n─▒ da kafan─▒zda kolayca canland─▒rabilirsiniz. Ama├ž ger├žek Tanr─▒n─▒n ├Âzelli─či, k─▒skan├ž bir tanr─▒ olu┼ču, dolay─▒s─▒yla da gerek tap─▒n─▒lmas─▒nda, gerekse dininde hi├žbir kar─▒┼č─▒kl─▒k, hi├žbir ortak istemeyi┼čidir. Bu nedenle, dinin birli─či, b├Âyle bir birli─čin yararlar─▒, s─▒n─▒rlar─▒, yollar─▒ ├╝zerine birka├ž s├Âz s├Âylemek istiyoruz. Dinde birli─čin yararlar─▒ (ba┼čl─▒ca ama├ž olan Tanr─▒n─▒n ho┼čnut k─▒l─▒nmas─▒ bir yana) ikidir: biri kilisenin d─▒┼č─▒ndakilere, ├Âteki de i├žindekilere y├Ânelmi┼čtir. Birincisini g├Âz├Ân├╝ne al─▒rsak, kar┼č─▒-├Â─čretilerle b├Âl├╝nmelerin b├╝t├╝n yan─▒lg─▒lar aras─▒nda en b├╝y├╝k, ahlak ├ž├Âk├╝nt├╝s├╝nden bile daha b├╝y├╝k bir y├╝zkaras─▒ oldu─ču kesinlikle ortaya ├ž─▒kar. ─░nsan g├Âvdesinde bir yara bir ├žatlak, nas─▒l huydaki bir bozukluktan daha k├Ât├╝yse, din konusunda da durum de─či┼čmez. Birli─čin par├žalanmas─▒ kadar hi├žbir ┼čey insanlar─▒ kiliseden uzakla┼čt─▒ramaz. Onun i├žin, biri ├ž─▒kar, ÔÇťEcce in deserto”, ├Âteki ÔÇťEcce in penetralibusÔÇŁ┬áderse, ba┼čka deyimle, kimisi ─░saÔÇÖy─▒ sap─▒k inan├žl─▒lar─▒n gizli toplant─▒lar─▒nda, kimisi de kilisenin ancak┬ád─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼č├╝nde aramaya yeltenirse, ┼ču s├Âz insan─▒n kula─č─▒nda s├╝rekli olarak ├ž─▒nlamal─▒d─▒r: ÔÇťnolite exireÔÇŁ (d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kmay─▒n─▒z). Dinsizlere g├Ânderilmi┼č, g├Ârevi gere─či ├Âzellikle din d─▒┼č─▒nda kalanlar─▒ dine kazanmaya y├Ânelmi┼č olan ermi┼č: ÔÇťBuraya bir dinsiz…

Yanl─▒┼č Okumalar / Umberto Eco
Deneme / 4 Ekim 2017

Yanl─▒┼č Okumalar Yanl─▒┼č Okumalar’dan… Bu elyazmas─▒┬ábana PiemonteÔÇÖde k├╝├ž├╝k bir kasaban─▒n yerel hapisane m├╝d├╝r├╝ taraf─▒ndan verildi. Bu adam─▒n, bu ka─č─▒tlar─▒┬áh├╝cresinde b─▒rakm─▒┼č┬áolan o gizemli mahpus hakk─▒nda bize sa─člad─▒─č─▒┬áinan─▒lmaz bilgiler, yazar─▒n kaderini ├Ârten karanl─▒k, yollar─▒┬áa┼ča─č─▒daki sayfalar─▒n yazar─▒n─▒nkiyle ├žat─▒┼čan insanlarda g├Âr├╝len o inan─▒lmaz, o a├ž─▒klanamaz a─č─▒z s─▒k─▒l─▒─č─▒, bizi elimizdekiyle yetinmek zorunda b─▒rak─▒yor; hapisane farelerinin oburluklar─▒ndan sonra elyazmas─▒ndan geriye kalanlarla yetinmeliyiz; ├ž├╝nk├╝ ├Âyle hissediyoruz ki, okur, bu ko┼čullarda bile bu Umberto Umberto denen adam─▒n gizemli mahpus ola ki, mant─▒─ča uymasa da, Langhe B├Âlgesinde bir s├╝rg├╝n olan Vladimir Nabokov de─čilse ve elyazmas─▒┬ábu maymun i┼čtahl─▒┬áahlak d├╝┼čk├╝n├╝n├╝n ├Âteki y├╝z├╝n├╝ g├Âstermiyorsa) ola─čan├╝st├╝ ├Âyk├╝s├╝ hakk─▒nda bir fikir olu┼čturabilir kafas─▒nda ve b├Âylece en sonunda bu sayfalardan gizli bir ders ├ž─▒karabilir: Hovarda k─▒l─▒─č─▒┬áalt─▒nda daha y├╝ksek bir ahlak yatar. Granita. Gen├žli─čimin ├ži├že─či, gecelerimin i┼čkencesi. Bir daha g├Ârecek miyim seni? Granita. Granita. Gran-i-ta.┬á─░kincisi ve ├╝├ž├╝nc├╝s├╝, sanki birinciyle ├želi┼čir gibi, bir k├╝├ž├╝ltme belirteci olu┼čturan ├╝├ž hece. Gran. ita. Granita, dilerim, hayalin bir g├Âlgeye, oturdu─čun yerse bir mezara d├Ân├╝┼č├╝nceye kadar an─▒msar─▒m seni. Benim ad─▒m Umberto Umberto. O b├╝y├╝k olay oldu─čunda, gen├žli─čin ba┼čar─▒lar─▒na cesaretle b─▒rak─▒yordum kendimi…