Yolpalas Cinayeti / Halide Edip Ad─▒var
T├╝rk Edebiyat─▒ / 8 A─čustos 2018

Yolpalas Cinayeti Yolpalas Cinayeti’nden… Elinde kasketi, arkas─▒nda ┼čof├Âr ├╝niformas─▒, ayakta duran adam, kad─▒nlar─▒n derhal nazar─▒ dikkatini celbetti. ├çene kemikleri Sinyor Mussolini kadar kudretli, ├želik gibi kavi uzun ve yak─▒┼č─▒kl─▒ bir erkekti. Bir cins yar─▒┼č at─▒, ad├« y├╝k beygirlerini ne kadar g├Âlgede b─▒rak─▒rsa o da oradaki frakl─▒, monokllu, ├ženeli ve kar─▒nl─▒ erkekleri o kadar g├Âlgede b─▒rakm─▒┼čt─▒. Bununla beraber, hi├ž de sevimli bir adam de─čildi. Rengi ne oldu─ču belli olmayan a├ž─▒k renk g├Âzleri do─črudan do─čruya kimsenin g├Âz├╝ne bakam─▒yor, bundan dolay─▒ insana hi├ž itimat hissi vermiyor. Yana─č─▒nda bir yara izi var. Alman mektebi mezunu bayan i├žinden ÔÇťNe kadar G├ÂringÔÇÖin resmine benziyor,ÔÇŁ dedi. Kolejli onu AmerikaÔÇÖ n─▒n ├ž─▒─č─▒rtkan gazetelerinde, isterik kad─▒nlar─▒n merak─▒n─▒ celbetmek i├žin ne┼čredilen, numaralanm─▒┼č halk d├╝┼čmanlar─▒ndan birinin resmine benzetti. Dame de Sion mezunu vaktiyle okudu─ču bir roman─▒ d├╝┼č├╝n├╝yordu. Onda asil bir adam ┼čof├Âr k─▒yafetine girmi┼č, sevdi─či milyoner bir k─▒zla bir a┼čk maceras─▒ ge├žirmi┼čti. Bayan G├╝ng├Âr ÔÇťEtienette bizim kaz kafal─▒ SacideÔÇÖye mutlak milyoner kad─▒nlar─▒n ┼čof├Ârlere ├ó┼č─▒k oldu─čunu s├Âylemi┼č olacak. Bu mutlak SacideÔÇÖnin ├ó┼č─▒k─▒d─▒r. Acaba bunu nas─▒l tahkik etmeli?ÔÇŁ diyordu. Bu aral─▒k SacideÔÇÖnin sesi sert, ┼čof├Âre diyordu ki: ÔÇö Sen burada ne ar─▒yorsun? ÔÇö Bana ihtiyac─▒m─▒z yoksa izin istiyorum; Beyo─čluÔÇÖna gidece─čim. ÔÇö Bunu k├óhyaya s├Âyleyip bildireydin. Misafir varken b├Âyle sellemeh-├╝s-sel├óm buraya ├ž─▒kmak da yeni…

Vurun Kahpeye / Halide Edib Ad─▒var
T├╝rk Edebiyat─▒ / 7 A─čustos 2018

Vurun Kahpeye Vurun Kahpeye’den… ├çok erken, pek ├žok erkendi; ─▒ss─▒z AnadoluÔÇÖnun tozlu yollar─▒na girmemi┼člerdi; daha ─▒ss─▒z ve kurak tarlalar─▒n kat─▒, beyaban─▒nda Fettah EfendiÔÇÖnin merkebi, H├╝seyin EfendiÔÇÖnin k─▒sra─č─▒ toprak dalgalar─▒nda ine kalka gidiyorlard─▒. Hi├žbir ses duyulmuyor, bir tek canl─▒ mahl├╗k k─▒m─▒ldam─▒yordu. Yaln─▒z, arada bir, nereden geldi─či bilinmeyen, ilk uyanan ku┼člar─▒n garip f─▒s─▒lt─▒s─▒ seziliyor, Yunan kararg├óh─▒n─▒n oldu─ču kasaban─▒n ye┼čil incir bah├želeri siyah bir k├╝me gibi beliriyor, beyaz ve c─▒l─▒z bir duman tabakas─▒ kasaban─▒n ├╝st├╝nden pembele┼čen mavi g├Â─če y├╝kseliyordu. Bu kesif incir bah├želerinin aralar─▒ndaki ince, dolamba├ž yollar─▒na geldikleri zaman tozla beyazlanm─▒┼č incir yapra─č─▒ kesafeti aras─▒nda, uzak ve hafif horoz sesleri s├╝k├╗nu y─▒rtmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Pek ├žok s├╝rmeden kasabaya geleceklerdi. Ahali, Yunan neferlerinin korkusundan tarlalar─▒na, hatta bah├želerine erken ve yaln─▒z gelemedikleri i├žin b├╝t├╝n bu mamur ve ┼čen bah├želerin ├╝st├╝ne, terk edilmi┼č, k├Âhnele┼čmi┼č bir hava yerle┼čmi┼čti. Hac─▒ Fettah Efendi eski sar─▒─č─▒n─▒ kulaklar─▒na indirmi┼č, sinsi y├╝z├╝n├╝n derin ├žizgilerine m├╝tereddit, hatta korkak bir g├Âlge sinmi┼čti. Uzun H├╝seyin EfendiÔÇÖnin sar─▒ y├╝z├╝, ├žarp─▒k burnu sabah─▒n bu garip ve yaln─▒z saatinde, geceden sabaha ta┼čm─▒┼č, tekin olmayan bir mahl├╗k gibi, ayd─▒nl─▒ktan ├╝rken g├Âzlerle etrafa bak─▒n─▒yor, kasaban─▒n pembe g├Â─č├╝nden ate┼čli bir al dalga gibi do─čan g├╝ne┼če tuhaf tuhaf g├Âzlerini k─▒rp─▒┼čt─▒r─▒yordu. ─░kisi de konu┼čmuyorlard─▒. Fakat ikisinin de zihninde ayn─▒ endi┼če vard─▒. ─░kisi de Yunan…

Sinekli Bakkal / Halide Edib Ad─▒var
T├╝rk Edebiyat─▒ / 6 A─čustos 2018

Sinekli Bakkal Sinekli Bakkal’dan… Cuma sel├óml─▒─č─▒n─▒ g├Ârmeye epey bir kalabal─▒k gider. ├ç├╝nk├╝ tantanal─▒, ┼ča┼čaal─▒ bir alay, rengin ve zengin ├╝niformal─▒, se├žme ve g├╝zel y├óverler, yelesini sallayan, yeri de┼čen cins atlar, muhte┼čem arabalar g├Âr├╝rler. B├╝t├╝n bunlar herhangi operay─▒ s├Ân├╝k b─▒rakacak bir dekor i├žinde ├ževik ve ├žabuk bir gidi┼č ve geli┼č, bir hareket cereyan─▒ halinde g├Âzlerinin ├Ân├╝nden ge├žer. Fakat seyirciler bu g├Âsteri┼čin perde arkas─▒n─▒, zavall─▒ Selim Pa┼čaÔÇÖy─▒ terleten, titreten taraf─▒n─▒ g├Âremezler. Onun bu n├╝mayi┼čte rol├╝ b├╝y├╝k ve kar─▒┼č─▒kt─▒r. Evvel├ó ─░kinci Abd├╝lhamidÔÇÖin sad─▒k kullar─▒n─▒n, efendilerinin g├Âvdesine kafas─▒na bir kur┼čun yahut bomba atmalar─▒na m├óni olmak; sonra bu ├ól├ó-y─▒ v├ól├ón─▒n vakÔÇÖas─▒z ge├žmesini temin etmek, sonra her sel├óml─▒k resminden bir k├óbus gibi korkan Padi┼čahÔÇÖa, alay─▒n emniyet ve sel├ómet i├žinde ge├žece─čini temin etmek; daha sonra tahsisatlar─▒n─▒ hak etmek isteyen hafiye alay─▒n─▒n ve yahut m├╝stebit bir h├╝k├╝mdar─▒n vesvesesini g─▒c─▒klayarak para kazanmak isteyen jurnalcilerin, her hafta d├╝zd├╝kleri yalanlar─▒ okumak… Cuma g├╝nleri Padi┼čahÔÇÖ─▒n arabas─▒, Saray kap─▒s─▒ndan i├žeri girer girmez, Selim Pa┼ča, geni┼č bir nefes al─▒r. Ekseri huzura kabul olunur ve d├óim├ó kona─ča, cebinde ┼či┼čman, k─▒rm─▒z─▒ bir atlas kese ile d├Âner. O g├╝n├╝n ak┼čam─▒ Pa┼čaÔÇÖn─▒n ziyaret kabul etti─či zamand─▒r. Fakat ziyaret├žileri, hi├žbir zaman o g├╝n├╝n, Pa┼čaÔÇÖn─▒n hayat─▒nda nas─▒l bir ge├žit oldu─čunu tahmin edemezler. Bu son cuma, Pa┼ča ├Âteki misafirler gittikten sonra,…

Mor Salk─▒ml─▒ Ev / Halide Edib Ad─▒var
T├╝rk Edebiyat─▒ / 5 A─čustos 2018

Mor Salk─▒ml─▒ Ev Mor Salk─▒ml─▒ Ev’den… Birincisi, SelimiyeÔÇÖde ─░brahim Pa┼ča Kona─č─▒ÔÇÖn─▒n ya sel├óml─▒k yahut da harem taraf─▒d─▒r. Arkas─▒ Karacaahmet Mezarl─▒─č─▒ ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya, y├╝z├╝ ve yan─▒ ─░stanbulÔÇÖun g├Âkte y├╝kselen binlerce minaresine bakar. Yar─▒s─▒nda sahipleri oturur, fakat bizim taraf da Be┼čikta┼čÔÇÖdaki evimiz kadar b├╝y├╝k. Yan─▒nda ve arkas─▒nda, bilhassa g├╝l a─ča├žlar─▒ bol, bak─▒ms─▒z, fakat geni┼č bir bah├žesi vard─▒r. Mahallesi zamanla kararm─▒┼č, y─▒k─▒lmaya y├╝z tutmu┼č kocaman ah┼čap konaklar ve evlerle dolu idi. Anla┼č─▒lan sahipleri vaktiyle sadrazam, naz─▒r her halde daha ├žok eski devrin ek├óbiri imi┼čler. O ev art─▒k yanm─▒┼čt─▒r; fakat oradan ge├žerken eski bir ahbaba bakar gibi, g├Âzlerim daima oraya dalar. G├╝l a─ča├žlar─▒ndan ba┼čka bir hayli g├Âlgelik b├╝y├╝k a─ča├žlar─▒ da vard─▒. Bilhassa Mahmure ablan─▒n ta tepesine t─▒rmand─▒─č─▒, g├Âzlerimi ├ževirdi─čim zaman ba┼č─▒m─▒ d├Ând├╝ren, dallar─▒ g├Â─če yap─▒┼čm─▒┼č gibi duran bir ceviz a─čac─▒ da vard─▒. Ta┼č─▒n─▒r ta┼č─▒nmaz Selimiye Camii imam─▒n─▒ bize hoca olarak tuttular. Babam da ailesiyle yaz─▒ bizimle beraber ge├žirmeye geldi. ┼×imdi Nil├╝ferÔÇÖden sonra Nig├ór adl─▒ k├╝├ž├╝k bir k─▒z karde┼č daha peyda olmu┼čtu. Havva Han─▒m Nil├╝ferÔÇÖe bakt─▒─č─▒ ve onu erken yat─▒rd─▒─č─▒ i├žin, art─▒k onun odas─▒na pek gidemiyordum, sel├óml─▒ktaki ikinci erkek, daha evvel ad─▒ ge├žen S├╝leyman A─ča idi. Fakat B├╝y├╝kbabaÔÇÖdan ├žok daha fazla bir efendi tavr─▒ tak─▒nd─▒─č─▒ i├žin Haminne ondan pek memnun de─čildi. Maam├óf├«h, ben onu,…

Handan / Halide Edib Ad─▒var
T├╝rk Edebiyat─▒ / 4 A─čustos 2018

Handan Handan’dan… Sana bir s├╝rpriz NerimanÔÇÖc─▒─č─▒m: HandanÔÇÖ─▒, HandanÔÇÖ─▒n─▒ g├Ârd├╝m. ┼×imdi g├Âzlerini a├žt─▒─č─▒n─▒ ve b├╝t├╝n mevcudiyetinle benden teferruat istedi─čini hissediyorum. ─░┼čte ba┼čl─▒yorum: Bu sabah MarsilyaÔÇÖya ├ž─▒kt─▒m. Yabanc─▒ ┼čehrin verdi─či acayiplik ile bol g├╝zellikleriyle a─čz─▒m─▒n suyunu ak─▒tan bir Frans─▒zca mebzuliyeti aras─▒nda kendi Frans─▒zcam belki bir kusurmu┼č gibi mahcup, bin s─▒k─▒nt─▒ ile arabac─▒larla, hamallarla muameleye giri┼čtikten sonra otele geldim. ├ľ─čle yeme─činden sonra biraz cesaretlendim. Otelciye gidilecek yer sordum. ÔÇö Hava pek g├╝zel, bir parka gidiniz. Yahut asans├Ârle, bir tepede bir kilise var, oraya ├ž─▒k─▒n─▒z, dedi. Kilisenin ismi Notre-Dame zannederim. Bunlar─▒ bir arabac─▒ya m├╝┼čk├╝latla anlatt─▒ktan sonra yola d├╝z├╝ld├╝m. Evvel├ó g├╝zel ve pek sevimli bir park─▒ dola┼čt─▒m. Fakat insan yaln─▒z, maksats─▒z dola┼čmaktan s─▒k─▒l─▒yor. Ne ├žok susamlar var; sen bu ├ži├žekleri seversin, de─čil mi Neriman? Sonra, s─▒ra Notre-DameÔÇÖa giden yere geldi. Bir kayan─▒n tepesine bir asans├Ârle t─▒rma┼čt─▒k. Az─▒c─▒k huyland─▒m. Nihayet b├╝t├╝n MarsilyaÔÇÖya, dumanlardan, hayattan az─▒c─▒k kirlenmi┼č g├Âr├╝nen MarsilyaÔÇÖya h├ókim bir noktaya geldik. Be┼č on dakikal─▒k bir yoldan sonra bir kayac─▒─č─▒n tepesinde k├╝├ž├╝k bir kilise g├Âr├╝n├╝yordu. Kiliseye yakla┼čt─▒k├ža yan─▒mda h─▒zl─▒ h─▒zl─▒ konu┼čarak gelen matmazeller, bir k─▒sa boylu geveze Frans─▒z ve bir de rahibe, mukaddes bir hava i├žine giriyorlarm─▒┼č gibi, h├╝rmetk├ór ve dalg─▒n susuyorlard─▒. Nihayet bir├žok ta┼č merdiven ├ž─▒karak kiliseye y├╝kseliyorduk. Merdivenlerin ┼čehre de─čil, denize h├ókim bir noktas─▒nda…

Ate┼čten G├Âmlek / Halide Edib Ad─▒var
T├╝rk Edebiyat─▒ / 3 A─čustos 2018

Ate┼čten G├Âmlek Ate┼čten G├Âmlek’ten… Ge├žti─čimiz k├Âylerde hep daha evvel ge├ženlerin hik├óyelerini dinledik, izlerine bast─▒k. Bir alay isyanla, ac─▒l─▒kla dolu ─░stanbul m├╝ltecisi kad─▒n, erkek buralardan gelip ge├žmi┼člerdi. Yollar ├žok garipti. Bazan bir palaskal─▒ asker, fi┼ček kemerli, ba┼č─▒ Laz ba┼čl─▒kl─▒ insanlar birer iki┼čer s─▒rtlar─▒n ├╝st├╝nde g├Âr├╝n├╝p kayboluyorlard─▒. Bazan b├╝t├╝n bir ─░stanbul kafilesi uzaktan gelip, ge├žiyordu. ─░pten dizginli tahta semerler ├╝zerinde nefer esvapl─▒ z├óbitler, paltolu siviller g├Âr├╝yorduk. Biz kimse ile konu┼čmuyorduk. K├Âylerde m├╝tereddit bir s├╝k├╗t vard─▒. AnadoluÔÇÖdan isyan haberleri geliyor, ─░ngilizlerin Halifesi ile milletin asi ├žocuklar─▒n─▒n d├Âv├╝┼čt├╝kleri s├Âyleniyordu. Biz ancak ├╝├ž├╝nc├╝ g├╝n onlara tesad├╝f ettik ve bu yeni ihtil├ól ├Ârne─čini g├Ârebildik. Hepsinin bo─čaz─▒ndan beline kadar fi┼čekleri var, ku┼čaklar─▒nda tabanca ve b─▒├žak as─▒l─▒. Hepsi ayaklar─▒n─▒n alt─▒nda zemberek varm─▒┼č gibi yere dokunur dokunmaz ayaklar─▒ s─▒├žr─▒yor, t├╝fenglerini bazan omuzlar─▒nda, bazan ba┼člar─▒nda sallayarak gidiyorlar. Hepsinin g├Âzleri ate┼čli, fakat geldikleri s─▒n─▒flar ayr─▒ idi. Bunlar aras─▒nda Rumeli da─člar─▒nda Bulgar e┼čk─▒yas─▒yla senelerce vuru┼čmu┼č, pi┼čmi┼č; ├žetelerle, z├óbit ├╝niformas─▒n─▒ ihtil├ól kisvesine ├ževirmi┼č ─░stanbul gen├žleri vard─▒. Bunlara ilk temas Ay┼čeÔÇÖye zay─▒f bir yad─▒rgamak hissi verdi. Sonra ├žar├žabuk al─▒┼čt─▒. Bunlarla ilk temas─▒m─▒zda Ay┼čeÔÇÖnin, Binba┼č─▒ CemalÔÇÖin karde┼či oldu─čunu, ─░ngilizlerden ka├žt─▒─č─▒n─▒ s├Âylemek mecburiyetinde kald─▒k. O k├Âyl├╝ esvab─▒yla fazla gen├ž, fazla cazipti. Fakat onun feci hik├óyesini hangisi dinlese g├Âz├╝nde ihtil├ólin en hakik├« ate┼či yan─▒yor, Ay┼če ─░zmir m├╝cadelesinin…