Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Tarihi / Ahmet Cevdet Pa┼ča
Tarih / 14 A─čustos 2018

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Tarihi Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Tarihi’nden… ─░ngiltere h├╝k├╗meti, BonapartÔÇÖ─▒n ─░ngiltereÔÇÖye sald─▒rmak i├žin b├╝y├╝k haz─▒rl─▒klara giri┼čti─čini fark etti. Korunma tedbirlerini almakta gecikmedi. Fakat y├╝z elli bin Frans─▒z askeri adalar─▒na ayak basarsa kar┼č─▒ duracak kadar kara askerini tedarik edemeyece─čini anlay─▒nca FransaÔÇÖda kar─▒┼č─▒kl─▒k ├ž─▒karmaya ├žabalad─▒. ─░ngiltereÔÇÖye ka├žm─▒┼č Frans─▒zlar─▒n eleba┼člar─▒ndan biri; krall─▒─č─▒ geri getirmek i├žin FransaÔÇÖda kar─▒┼č─▒kl─▒k ├ž─▒karmaya u─čra┼čt─▒, bunu da ba┼čaramay─▒nca BonapartÔÇÖ─▒ ├Âld├╝rmeyi akl─▒na koydu. Y├╝z ki┼či kadar taraftar bulmad─▒ de─čil, fakat sonunda, arkada┼člar ile birlikte yakay─▒ ele verip hapsedildi. Bunlar─▒n hangi prensi tahta ├ž─▒karacaklar─▒ belli olmad─▒. Bonapart, AlmanyaÔÇÖya yak─▒n bir s─▒n─▒r kasabas─▒nda, bir kad─▒n─▒n usanmaz ├ó┼č─▒─č─▒ ve evin b─▒kmaz tiryakisi olarak ya┼čayan, D├╝k DankenÔÇÖden ┼č├╝phelendi. Kasabay─▒ bir gece, e┼čk─▒ya gibi bas─▒p prensi ka├ž─▒rd─▒, derme ├žatma bir mahkemede sorguya ├žekti ve kur┼čuna dizdirdi. Bu vah┼č├« davran─▒┼č─▒, b├╝t├╝n Avrupa krallar─▒n─▒ yeniden BonapartÔÇÖ─▒n aleyhine ├ževirdi. Krallar BonapartÔÇÖa kar┼č─▒ cephe alm─▒┼č oldular. Bu arada Avusturya kral─▒ Frederik de Fransa ile imzalamak ├╝zere oldu─ču anla┼čmadan vazge├žti. E─čer ─░ngiltere, b├╝y├╝k devlete yak─▒┼čmayacak ┼čekilde Fransa i├žinde fesat ├ž─▒karmaya ├žabalay─▒p durmasa ve Napolyon baz─▒ el├žilerin bu yoldaki mektuplar─▒n─▒ yakalay─▒p yay─▒nlamam─▒┼č olsa idi krallar aras─▒ndaki bu birle┼čmeler daha da ├žabuk ve kesin olacakt─▒. FransaÔÇÖda i├ž ve d─▒┼č kar─▒┼č─▒kl─▒klara bir son verilebilmesi i├žin FransaÔÇÖn─▒n g├╝├žl├╝ ve bir elden idare edilmesi fikri kuvvetlendi….

Etr├╝skler T├╝rk M├╝yd├╝? / Adile Ayda
Tarih / 10 A─čustos 2018

Etr├╝skler T├╝rk M├╝yd├╝? Etr├╝skler T├╝rk M├╝yd├╝?’den… Etr├╝sklerde aile ba─člar─▒ kuvvetli ve aile hayat─▒ ├Ânemli idi. Bir├žok Etr├╝sk mezar─▒nda bulunmu┼č kar─▒-koca heykelleri ve bunlardaki y├╝z ifadeleri, esler aras─▒ndaki kar┼č─▒l─▒kl─▒ ┼čefkati g├Âstermesi bak─▒m─▒ndan, bunun delili say─▒lmaktad─▒r. Etr├╝sklerde aile hayat─▒, aile d─▒┼č─▒nda da devam ederdi. ├ç├╝nk├╝ Etr├╝sk kad─▒n─▒ her yere kocas─▒ ile birlikte gider ve onun meslek├« me┼čguliyetleri d─▒┼č─▒nda hayat─▒na i┼čtirak ederdi. Kendilerinde harem-sel├óml─▒k hayat─▒ mevcut oldu─ču i├žin, Yunanl─▒lar ve Latinler buna pek ┼ča┼čard─▒. Etr├╝skler spora ve spor g├Âsterilerine pek d├╝┼čk├╝nd├╝. Mill├« ve din├« bayramlarda, b├╝t├╝n Etr├╝sk ┼čehirlerinde at yar─▒┼člar─▒ ve g├╝re┼č gibi g├Âsteriler d├╝zenlenirdi. Bunun d─▒┼č─▒nda da, s─▒k s─▒k ├že┼čitli spor yar─▒┼čmalar─▒ tertip edilir ve bunlar, bug├╝nk├╝ futbol ma├žlar─▒ gibi, halk─▒n b├╝y├╝k e─člencesini te┼čkil ederdi. Romal─▒lardaki ÔÇťsirkÔÇŁ11, yeni her ├že┼čit yar─▒┼čma merak─▒n─▒n Etr├╝sklerden geldi─čini ve hatta me┼čhur ÔÇťgladyat├ÂrÔÇŁ oyununun bile Etr├╝sklerden al─▒nma oldu─čunu tarih bilginleri yazar.12 Etr├╝skler sahne oyunlar─▒n─▒ da pek severlerdi. Romal─▒ tarih├žilerin kay─▒t ve ifadesine g├Âre, Etr├╝skler aras─▒nda trajedi yarlar─▒ bile varm─▒┼č. Latin dilindeki, tiyatro ile ilgili hemen b├╝t├╝n kelimelerinin asl─▒n─▒n Etr├╝sk├že olu┼ču Romal─▒lar─▒n tiyatro, sanat ve tekni─čini de Etr├╝sklerden alm─▒┼č bulundu─čunu g├Âstermektedir. Esasen, Romal─▒lar ─░mparatorluk DevriÔÇÖnde bile, muayyen mill├« g├╝nlerde g├Âsteriler tertip etmek l├óz─▒m oldu─ču zamanlar, Etr├╝sk ┼čehirlerinden tiyatro ve raks sanat├ž─▒lar─▒ getirirlerdi.13 Etr├╝skler madd├« hayat─▒ m├╝himsemekle beraber, manevi…

Hemen Her ┼×eyin K─▒sa Tarihi / Bill Bryson
─░nceleme , Tarih / 26 Haziran 2018

Hemen Her ┼×eyin K─▒sa Tarihi Hemen Her ┼×eyin K─▒sa Tarihi’nden… G├╝ne┼č Sistemine Ho┼č Geldiniz Uzayda bizden ba┼čka “d├╝┼č├╝nen” varl─▒klar─▒n bulundu─ču ihtimali de istatistiksel a├ž─▒dan gayet y├╝ksek. SamanyoluÔÇÖnda ka├ž y─▒ld─▒z oldu─čunu kimse bilmez: Tahminler 100 milyar civar─▒yla 400 milyar aras─▒nda de─či┼čir. ├ťstelik Samanyolu 140 milyar k├╝sur galaksiden yaln─▒zca bir tanesidir ki bu galaksilerden pek ├žo─ču bizimkinden b├╝y├╝kt├╝r. ÔÇŽ Ama en ─▒l─▒ml─▒ girdilerle dahi her zaman, s─▒rf Samanyolu’ndaki ileri uygarl─▒k say─▒s─▒ bile milyonlar─▒ bulur. Ne yaz─▒k ki, uzay muazzam b├╝y├╝kl├╝kte oldu─čundan, bu uygarl─▒klardan herhangi ikisi aras─▒ndaki mesafenin en az iki y├╝z ─▒┼č─▒k y─▒l─▒ oldu─ču san─▒lmakta: ─░lk duyu┼čta alg─▒lad─▒─č─▒m─▒zdan ├žok daha b├╝y├╝k bir mesafedir bu. Demek oluyor ki, bu varl─▒klar bizim burada oldu─čumuzu biliyor olsalar ve farz─▒ mahal bizi teleskoplar─▒yla g├Ârebilseler dahi, Yerk├╝re’den iki y├╝z y─▒l ├Ânce ayr─▒lm─▒┼č olan ─▒┼č─▒─č─▒ seyretmekteler. Yani sizi ve beni g├Ârm├╝yorlar. Dolay─▒s─▒yla, ger├žekte yaln─▒z de─čilsek bile, pratikte yaln─▒z─▒z. Rahip EvansÔÇÖ─▒n Evreni Kutup y─▒ld─▒z─▒, ge├žti─čimiz Ocak ay─▒nda ya da 1854’te ya da on d├Ârd├╝nc├╝ y├╝z y─▒l─▒n erken d├Ânemlerinden itibaren herhangi bir tarihte s├Ânm├╝┼č olabilir, ama ├Âl├╝m haberi bize hen├╝z ula┼čmam─▒┼čt─▒r. Kesin olarak s├Âyleyebilece─čimiz tek ┼čey, 680 y─▒l ├Ânce bug├╝n hala yanmakta oldu─čudur. Rahip EvansÔÇÖ─▒n teleskopuyla buldu─ču ┼čeylerÔÇŽ Bunun nas─▒l bir zafer oldu─čunu anlamak i├žin, standart bir yemek masas─▒n─▒n siyah…

Gelibolu Cehennemi / Walter Von Schoen
Tarih / 4 Aral─▒k 2017

Gelibolu Cehennemi Gelibolu Cehennemi’nden… Haftalard─▒r ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖndaki tabyalardaki g├Âzc├╝ler, her gece monoton gece n├Âbetini icra ediyor, makasl─▒ d├╝rb├╝nlerle giri┼či bucak bucak tar─▒yor, Ege DeniziÔÇÖnin karanl─▒klar─▒n─▒ g├Âzlemeye devam ediyordu. Bataryalar daima ate┼če haz─▒r h├ólde bulunuyordu, projekt├Ârlerin ─▒┼č─▒k demeti Kilitbahir civar─▒n─▒, ÔÇôBo─čazÔÇÖ─▒n en dar yeriniÔÇô g├╝n gibi ayd─▒nlat─▒yordu. Orada bir dizi basit may─▒n adeta kurbanlar─▒n─▒n (gemilerin) alt─▒nda bekle┼čiyordu. G├Âzler her ne kadar a─čr─▒sa, a┼č─▒r─▒ yorgunluktan ya┼čarsa da bir an bile dikkat elden b─▒rak─▒lm─▒yordu. Aksi takdirde ─░ngiltereÔÇÖnin g├╝├žl├╝ gemileri karanl─▒k gecede sava┼č ilan etmeden kolayca tabyalara bask─▒n d├╝zenleyebilir ve cepheyi yarabilirdi. 3 Kas─▒mÔÇÖda g├╝n a─čarmas─▒yla g├╝ne┼čin ilk ─▒┼č─▒klar─▒ do─ču taraf─▒n─▒ k─▒z─▒la boyuyor, ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒n o y├Âne do─čru akan sular─▒n─▒n ve sahilinin ├╝zerine do─čru s├╝z├╝l├╝yordu. GeliboluÔÇÖnun tepeleri koyu vi┼čne├ž├╝r├╝─č├╝ rengiyle kapl─▒yd─▒. G├Âr├╝┼č berrakla┼č─▒yor, n├Âbet├ži erler daha uzaklar─▒ g├Ârebiliyordu. Bu arada n├Âbet├žilerin bak─▒┼člar─▒ birdenbire sava┼č gemilerinin havada uzanan dumanlar─▒na ve sancak direklerine y├Âneldi. Bo─čaz giri┼činde yol alan ─░ngiliz gemilerinin bacalar─▒ndan ├ž─▒kan kesif dumanlar ve sancak direkleri son zamanlarda ne kadar da s─▒k g├Âr├╝n├╝r olmu┼čtu. Bug├╝n sekiz b├╝y├╝k gemi ve birka├ž torpido botu eskisinden daha da yak─▒nla┼čm─▒┼č g├Âz├╝k├╝yor. 16 km mesafede bulunuyorlar. Devasa gemilerin ├╝st├╝nde aniden ┼čim┼ček ├žakar gibi par─▒lt─▒lar olu┼čuyor ve derin bir homurtuyla ilk a─č─▒r ob├╝s mermileri yakla┼čarak v─▒z─▒lday─▒p gidiyor. D─▒┼č tabyalardaki her yerde…

Orta├ža─č / Umberto Eco
Tarih / 3 Ekim 2017

Orta├ža─č Orta├ža─č’dan… Orta├ža─č bir y├╝zy─▒l de─čildir.┬áOrta├ža─č┬áne XVI veya XVII. y├╝zy─▒llar gibi bir y├╝zy─▒ld─▒r, ne de R├Ânesans, Barok d├Ânem veya Romantizm gibi belli tarihler aras─▒nda s├Âz konusu olan ve ay─▒rt edici ├Âzelliklere sahip bir d├Ânemdir. Orta├ža─č XV. y├╝zy─▒lda ya┼čam─▒┼č bir H├╝manist olan Flavio Biondo taraf─▒ndan ilk olarak bu ┼čekilde adland─▒r─▒lm─▒┼č bir dizi y├╝zy─▒ldan olu┼čur. Di─čer H├╝manistler gibi klasik ├ža─č k├╝lt├╝r├╝ne d├Ânmeyi dileyen Biondo, Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun ├ž├Âk├╝┼č├╝ (476) ile kendi zaman─▒ aras─▒ndaki y├╝zy─▒llar─▒ (├ž├Âk├╝┼č d├Ânemi olarak g├Âr├╝p) bir anlamda paranteze al─▒yordu. Ancak BiondoÔÇÖnun kaderinde orta├ža─ča ait olmak vard─▒. ├ç├╝nk├╝ orta├ža─č─▒n biti┼či al─▒┼č─▒lageldi─či ├╝zere AmerikaÔÇÖn─▒n ke┼čfedildi─či ve Ma─čribilerÔÇÖin ─░spanyaÔÇÖdan kovuldu─ču tarih olan 1492 y─▒l─▒ olarak tespit edildi; Biondo ise 1463ÔÇÖde ├Âld├╝. 1492ÔÇÖden 476ÔÇÖy─▒ ├ž─▒kar─▒nca geriye 1016 kal─▒r. 1016 sene ├žok uzun bir zaman dilimidir ve okullarda da okutulan ├že┼čitli tarihi olaylar─▒n (Barbar istilalar─▒, Karolenj R├Ânesans─▒ ve feodalizm, Araplar─▒n yay─▒lma d├Ânemi, Avrupa monar┼čilerinin do─ču┼ču, kilise ile imparatorluk aras─▒ kavgalar, Ha├žl─▒ Seferleri; Marco Polo, Kristof Kolomb, Dante ve KonstantinopolisÔÇÖin T├╝rkler taraf─▒ndan fethi gibi) yer ald─▒─č─▒ bu kadar uzun bir d├Ânemde hayat tarz─▒n─▒n ve d├╝┼č├╝nme ┼čeklinin hep ayn─▒ kalm─▒┼č oldu─čuna inanmak zordur. ┼×├Âyle bir deney yapmak ilgin├ž olacakt─▒r: Orta├ža─č konusunda uzman olmayan, ama belli bir k├╝lt├╝r birikimi olan insanlara, Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun ├ž├Âk├╝┼č├╝nden ├Ânce ├Âld├╝yse de orta├ža─č…