Yanl─▒┼č Okumalar / Umberto Eco
Deneme / 4 Ekim 2017

Yanl─▒┼č Okumalar Yanl─▒┼č Okumalar’dan… Bu elyazmas─▒┬ábana PiemonteÔÇÖde k├╝├ž├╝k bir kasaban─▒n yerel hapisane m├╝d├╝r├╝ taraf─▒ndan verildi. Bu adam─▒n, bu ka─č─▒tlar─▒┬áh├╝cresinde b─▒rakm─▒┼č┬áolan o gizemli mahpus hakk─▒nda bize sa─člad─▒─č─▒┬áinan─▒lmaz bilgiler, yazar─▒n kaderini ├Ârten karanl─▒k, yollar─▒┬áa┼ča─č─▒daki sayfalar─▒n yazar─▒n─▒nkiyle ├žat─▒┼čan insanlarda g├Âr├╝len o inan─▒lmaz, o a├ž─▒klanamaz a─č─▒z s─▒k─▒l─▒─č─▒, bizi elimizdekiyle yetinmek zorunda b─▒rak─▒yor; hapisane farelerinin oburluklar─▒ndan sonra elyazmas─▒ndan geriye kalanlarla yetinmeliyiz; ├ž├╝nk├╝ ├Âyle hissediyoruz ki, okur, bu ko┼čullarda bile bu Umberto Umberto denen adam─▒n gizemli mahpus ola ki, mant─▒─ča uymasa da, Langhe B├Âlgesinde bir s├╝rg├╝n olan Vladimir Nabokov de─čilse ve elyazmas─▒┬ábu maymun i┼čtahl─▒┬áahlak d├╝┼čk├╝n├╝n├╝n ├Âteki y├╝z├╝n├╝ g├Âstermiyorsa) ola─čan├╝st├╝ ├Âyk├╝s├╝ hakk─▒nda bir fikir olu┼čturabilir kafas─▒nda ve b├Âylece en sonunda bu sayfalardan gizli bir ders ├ž─▒karabilir: Hovarda k─▒l─▒─č─▒┬áalt─▒nda daha y├╝ksek bir ahlak yatar. Granita. Gen├žli─čimin ├ži├že─či, gecelerimin i┼čkencesi. Bir daha g├Ârecek miyim seni? Granita. Granita. Gran-i-ta.┬á─░kincisi ve ├╝├ž├╝nc├╝s├╝, sanki birinciyle ├želi┼čir gibi, bir k├╝├ž├╝ltme belirteci olu┼čturan ├╝├ž hece. Gran. ita. Granita, dilerim, hayalin bir g├Âlgeye, oturdu─čun yerse bir mezara d├Ân├╝┼č├╝nceye kadar an─▒msar─▒m seni. Benim ad─▒m Umberto Umberto. O b├╝y├╝k olay oldu─čunda, gen├žli─čin ba┼čar─▒lar─▒na cesaretle b─▒rak─▒yordum kendimi…

Prag Mezarl─▒─č─▒ / Umberto Eco
Yabanc─▒ Edebiyat / 4 Ekim 2017

Prag Mezarl─▒─č─▒ Prag Mezarl─▒─č─▒’ndan… 1897 Mart─▒’n─▒n o kur┼čuni sabah─▒nda riskleri ve tehlikeleri g├Âze alarak ÔÇôOrta├ža─čda ├╝niversite merkezi olan veVicus Stramineus┬áveya Fouarre Soka─č─▒’nda bulunan G├╝zel Sanatlar Fak├╝ltesi’ne devam eden ├Â─črencileri a─č─▒rlayan ama daha sonra Etienne Dolet gibi ├Âzg├╝r d├╝┼č├╝nce havarilerinin idam edildi─čiÔÇô Maubert Meydan─▒’ndan ya da berdu┼člar─▒n verdi─či adla Maub’dan ge├žen biri kendini Paris’in Baron Hausmann’─▒n yerle yeksan etmesinden kurtarm─▒┼č ender yerlerinden birinde; ┼čehirle s─▒n─▒r─▒ olu┼čturan ├žizgiden do─čan ve pek yak─▒ndaki Sen Nehri’ne d├Âk├╝lmek i├žin co┼čkuyla, h─▒r─▒lt─▒yla, k─▒vr─▒la k─▒vr─▒la akan Bi├Ęvre Nehri taraf─▒ndan ikiye b├Âl├╝nm├╝┼č pis kokulu dar sokaklar yuma─č─▒nda bulurdu. ┼×imdilerde Saint-Germain Bulvar─▒’n─▒n s─▒y─▒rd─▒─č─▒ Maubert Meydan─▒’ndan, Ma├«tre Albert, Saint-S├ęverin, Galande, B├╗cherie, Saint Julien le Pauvre gibi darac─▒k sokaklardan olu┼čan bir ba┼čka ├Âr├╝mcek a─č─▒na girerse, ilk gece i├žin bir frank, sonrakiler i├žin k─▒rk santim (├žar┼čaf isteyenlerden yirmilik daha) isteyen genellikle a├žg├Âzl├╝l├╝kleri efsane olmu┼č hanc─▒lar─▒n i┼čletti─či pis hanlar─▒n dizildi─či Huchette Soka─č─▒’na kadar uzan─▒rd─▒. Hen├╝z Amboise Soka─č─▒ ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan ama sonradan Sauton Soka─č─▒ ad─▒n─▒ alacak olan yola girerse, yolun ortalar─▒nda, birahane g├Âr├╝n├╝m├╝ndeki genelev ile berbat ┼čarap e┼čli─činde iki paral─▒k (o zaman da ucuz say─▒l─▒rd─▒ ama pek uzak olmayan Sorbonne ├Â─črencilerinin g├╝c├╝ buna yeterdi) yemekler veren bir meyhanenin aras─▒nda bir ├ž─▒kmaz sokakla kar┼č─▒la┼č─▒rd─▒; o d├Ânemde ad─▒ Maubert ├ç─▒kmaz─▒ olan soka─č─▒n ad─▒ 1865 y─▒l─▒ndan ├Ânce…

├ľnceki G├╝n├╝n Adas─▒ / Umberto Eco
Yabanc─▒ Edebiyat / 3 Ekim 2017

├ľnceki G├╝n├╝n Adas─▒ ├ľnceki G├╝n├╝n Adas─▒’ndan… B├Âyle yaz─▒yor Roberto della Grive, yola gelmez bir kavram karma┼čas─▒ i├žinde, tahminen 1643 y─▒l─▒n─▒n Temmuz ile A─čustos aylar─▒ aras─▒nda. Bir tahta par├žas─▒na ba─čl─▒, g├╝ne┼č g├Âzlerini k├Âr etmesin diye g├╝nd├╝z y├╝z├╝n├╝ g├╝ne┼čten ├Âte tarafa ├ževirmi┼č, su yutmamak i├žin boynu do─čal olmayan bir bi├žimde gerilmi┼č, teni tuzlu suyla kavrulmu┼č, hi├ž ku┼čkusuz ate┼č i├žinde, ka├ž g├╝nd├╝r dalgalar ├╝zerinde dola┼č─▒yordu? Mektuplar bunu belirtmiyor ve sanki sonsuz bir s├╝renin ge├žti─čini d├╝┼č├╝nd├╝r├╝yorlar, ancak en ├žok iki g├╝nl├╝k bir s├╝re s├Âz konusu olmal─▒, aksi takdirde -kendi betimlemesine g├Âre, onun gibi son derece hastal─▒kl─▒, do─čal bir kusuru nedeniyle ancak gecegezer bir hayvan olarak- PhoebusÔÇÖun k─▒rbac─▒ alt─▒nda hayatta kalamazd─▒ (zengin hayal g├╝c├╝yle yak─▒nd─▒─č─▒ gibi). Zaman─▒ hesaplayacak durumda de─čildi, ama san─▒r─▒m onu┬áAmarilliÔÇÖnin bordas─▒ndan f─▒rlat─▒p atan f─▒rt─▒nadan hemen sonra deniz durulmu┼č ve denizcinin ona tam yerinde bir uyar─▒yla i┼čaret etti─či o bir t├╝r sal, ak─▒nt─▒lar onu koya yana┼čt─▒r─▒ncaya kadar, ekvatorun g├╝neyinde son derece ─▒l─▒man bir k─▒┼č─▒n h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝ bir mevsimde, sakin bir deniz ├╝zerinde alizelerin itmesiyle, ├žok fazla mil yol gitmesine gerek kalmaks─▒z─▒n, onu s├╝r├╝klemi┼čti. Geceydi, uyuyakalm─▒┼čt─▒ ve ta ki sal bir sars─▒nt─▒yla┬áDaphneÔÇÖnin pruvas─▒na ├žarp─▒ncaya dek, gemiye yakla┼čmakta oldu─čunu fark etmemi┼čti. Ve -dolunay ─▒┼č─▒─č─▒nda- bir c─▒vadran─▒n alt─▒nda, ├žapa zincirinden uzak olmayan bir noktas─▒ndan bir ip…

Orta├ža─č / Umberto Eco
Tarih / 3 Ekim 2017

Orta├ža─č Orta├ža─č’dan… Orta├ža─č bir y├╝zy─▒l de─čildir.┬áOrta├ža─č┬áne XVI veya XVII. y├╝zy─▒llar gibi bir y├╝zy─▒ld─▒r, ne de R├Ânesans, Barok d├Ânem veya Romantizm gibi belli tarihler aras─▒nda s├Âz konusu olan ve ay─▒rt edici ├Âzelliklere sahip bir d├Ânemdir. Orta├ža─č XV. y├╝zy─▒lda ya┼čam─▒┼č bir H├╝manist olan Flavio Biondo taraf─▒ndan ilk olarak bu ┼čekilde adland─▒r─▒lm─▒┼č bir dizi y├╝zy─▒ldan olu┼čur. Di─čer H├╝manistler gibi klasik ├ža─č k├╝lt├╝r├╝ne d├Ânmeyi dileyen Biondo, Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun ├ž├Âk├╝┼č├╝ (476) ile kendi zaman─▒ aras─▒ndaki y├╝zy─▒llar─▒ (├ž├Âk├╝┼č d├Ânemi olarak g├Âr├╝p) bir anlamda paranteze al─▒yordu. Ancak BiondoÔÇÖnun kaderinde orta├ža─ča ait olmak vard─▒. ├ç├╝nk├╝ orta├ža─č─▒n biti┼či al─▒┼č─▒lageldi─či ├╝zere AmerikaÔÇÖn─▒n ke┼čfedildi─či ve Ma─čribilerÔÇÖin ─░spanyaÔÇÖdan kovuldu─ču tarih olan 1492 y─▒l─▒ olarak tespit edildi; Biondo ise 1463ÔÇÖde ├Âld├╝. 1492ÔÇÖden 476ÔÇÖy─▒ ├ž─▒kar─▒nca geriye 1016 kal─▒r. 1016 sene ├žok uzun bir zaman dilimidir ve okullarda da okutulan ├že┼čitli tarihi olaylar─▒n (Barbar istilalar─▒, Karolenj R├Ânesans─▒ ve feodalizm, Araplar─▒n yay─▒lma d├Ânemi, Avrupa monar┼čilerinin do─ču┼ču, kilise ile imparatorluk aras─▒ kavgalar, Ha├žl─▒ Seferleri; Marco Polo, Kristof Kolomb, Dante ve KonstantinopolisÔÇÖin T├╝rkler taraf─▒ndan fethi gibi) yer ald─▒─č─▒ bu kadar uzun bir d├Ânemde hayat tarz─▒n─▒n ve d├╝┼č├╝nme ┼čeklinin hep ayn─▒ kalm─▒┼č oldu─čuna inanmak zordur. ┼×├Âyle bir deney yapmak ilgin├ž olacakt─▒r: Orta├ža─č konusunda uzman olmayan, ama belli bir k├╝lt├╝r birikimi olan insanlara, Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun ├ž├Âk├╝┼č├╝nden ├Ânce ├Âld├╝yse de orta├ža─č…

G├╝l├╝n Ad─▒ / Umberto Eco
Yabanc─▒ Edebiyat / 3 Ekim 2017

G├╝l├╝n Ad─▒ G├╝l├╝n Ad─▒’ndan… 16 A─čustos I968ÔÇÖde Vallet diye bir rahip taraf─▒ndan kaleme al─▒nm─▒┼č bir kitap ge├žti elime: MelkÔÇÖli, Dom AdsoÔÇÖnun, Dom J. MabillonÔÇÖun bask─▒s─▒ndan Frans─▒zcaya ├ževrilmi┼č elyazmas─▒ (Presses de lÔÇÖAbbaye de la Source, Paris, 1842). Ger├žekten olduk├ža yoksul tarihsel bilgilerin eklendi─či bu kitab─▒n, Benedikten tarikat─▒n─▒n tarihine ili┼čkin ├žok ┼čey bor├žlu oldu─čumuz, on alt─▒nc─▒ y├╝zy─▒lda ya┼čam─▒┼č b├╝y├╝k bilgin taraf─▒ndan bulunmu┼č olan, on d├Ârd├╝nc├╝ y├╝zy─▒la ait bir elyazmas─▒n─▒n t─▒pk─▒s─▒ oldu─ču ├Âne s├╝r├╝l├╝yordu. Bu bulgu (kronolojik s─▒raya g├Âre ├╝├ž├╝nc├╝ olan kendi bulu┼čumdan s├Âz ediyorum), sevdi─čim birisini beklemek ├╝zere PragÔÇÖda bulundu─čum s─▒rada beni ne┼čelendirdi. Alt─▒ g├╝n sonra Sovyet birlikleri talihsiz kenti istila ettiler. ┼×ans─▒m yolunda gitti: LinzÔÇÖde Avusturya s─▒n─▒r─▒na ula┼čt─▒m; oradan ViyanaÔÇÖya gidip bekledi─čim kimseyle bulu┼čtum ve birlikle Tuna boyunca yukar─▒ ├ž─▒kt─▒k. B├╝y├╝k bir d├╝┼č├╝nsel co┼čkuyla, b├╝y├╝lenmi┼č, MelkÔÇÖli AdsoÔÇÖnun korkun├ž ├Âyk├╝s├╝n├╝ okuyordum; kendimi kitaba ├Âylesine kapt─▒rm─▒┼čt─▒m ki, yumu┼čak bir kalemle ├╝st├╝ne yazmas─▒ ├žok zevkli olan Pupelerie Joseph GilbertÔÇÖden al─▒nma o b├╝y├╝k defterlerden birka├ž─▒n─▒ bir ├ž─▒rp─▒da kitab─▒n ├ževirisiyle doldurdum. B├Âylece Melk yak─▒nlar─▒na geldik; ─▒rma─č─▒n dirsek ├ževirdi─či bir yerde, bir tepe ├╝st├╝nde, y├╝zy─▒llar boyunca bir├žok kez restore edilmi┼č olan g├╝zelim Stift h├ól├ó ayakta duruyordu. Okurun tasarlayabilece─či gibi, manast─▒r─▒n kitapl─▒─č─▒nda AdsoÔÇÖnun elyazmas─▒n─▒n izine rastlamad─▒m. SalzburgÔÇÖa varmadan ├Ânce, Mondsee k─▒y─▒s─▒nda k├╝├ž├╝k bir otelde, trajik bir gecenin ard─▒ndan,…

Foucault Sarkac─▒ / Umberto Eco
Yabanc─▒ Edebiyat / 3 Ekim 2017

Foucault Sarkac─▒ Foucault Sarkac─▒’ndan… Sarka├žÔÇÖ─▒ o zaman g├Ârd├╝m. K├╝re, koro yerinin tonozuna tutturulmu┼č uzun bir telin ucunda, devingen, e┼čzamanl─▒ bir g├Ârkemle geni┼č sal─▒n─▒mlar ├žiziyordu. D├Ân├╝m├╝, telin uzunlu─čunun karek├Âk├╝ ile yery├╝z├╝ zihinleri i├žin usd─▒┼č─▒ da olsa, tanr─▒sal usla, t├╝m olas─▒ dairelerin ├žemberleriyle ├žaplar─▒n─▒ zorunlu olarak birbirine ba─člayan n say─▒s─▒ aras─▒ndaki ili┼čkinin belirledi─čini biliyordum -bu dingin solu─čun b├╝y├╝s├╝ i├žinde kim olsa sezinlerdi bunu- b├Âylece, k├╝renin bir kutuptan ├Âtekine sal─▒nma s├╝resi, zamandan ba─č─▒ms─▒z ├Âl├ž├╝ler aras─▒nda gizemli bir el-birli─činin sonucudur: as─▒lma noktas─▒n─▒n birli─či, soyut bir boyutun ikili─či, n say─▒s─▒n─▒n ├╝├žl├╝ niteli─či, k├Âk├╝n gizli d├Ârtgeni, dairenin kusursuzlu─ču aras─▒nda. As─▒lma noktas─▒n─▒n d├╝┼čeyi ├╝zerinde, tabanda, ├žekimi k├╝renin i├žinde gizli bir silindire ileten manyetik bir d├╝zenin, devinimin s├╝reklili─čini sa─člad─▒─č─▒n─▒ da biliyordum: maddenin direncine kar┼č─▒ koyan, ama Sarka├ž Yasas─▒na ters d├╝┼čmeyen, tersine, bu yasan─▒n kendini ortaya koymas─▒na izin veren bir d├╝zen; ├ž├╝nk├╝, bo┼člukta, genle┼čmeyen, a─č─▒rl─▒ktan yoksun bir telin ucuna as─▒l─▒, havan─▒n direnciyle kar┼č─▒la┼čmayacak, as─▒lma noktas─▒yla da s├╝rt├╝┼čmeyecek, a─č─▒rl─▒─č─▒ olan herhangi bir maddi nokta sonsuza dek d├╝zenli olarak sal─▒n─▒rd─▒. Bak─▒r k├╝re, ├╝st├╝ne vitrayl─▒ pencerelerden giren son g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ d├╝┼čt├╝─č├╝nden, ├ževreye yanar d├Âner soluk yans─▒malar yay─▒yordu. K├╝renin ucu, eskiden oldu─ču gibi, koro yerinin d├Â┼čemesi ├╝st├╝ne yay─▒lm─▒┼č nemli bir kum tabakas─▒na te─čet ge├žseydi, her sal─▒n─▒mda yerde hafif bir iz b─▒rakacak, bu iz…